و مىگويند : چه شده كه زن با اين ضعف و بيچارگى چرا بايستى يك سهم از ميراث حقّ او شود ؛ مرد با آن قدرت و توانايى دو سهم ببرد . اما جواب اجمالى از اين اعتراض بارد و خنك آن‌كه شاعر چنين مىگويد : و كم من قائل قولا صحيحا * و آفته من الفهم السقيم به‌طور كلى اشكالات و اعتراضاتى كه بر كلام حضرت علّام و احكام محكم اسلام گرفته مىشود ، سرّش آن است كه فهم مريض و عليل و ادراك ، معيوب و كليل است ؛ و گرنه چگونه بندهء بيچاره ناتوان به احكام خداى سبحان مىتواند نقصانى وارد آورد : « قُلْ أَ تُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ » . « 1 » و اما تفصيل در جواب از اين كلام مردود ناصواب آن‌كه بايد دانست كه از بديهيّات اوليه و پر واضح و لايح است مختلف بودن بشر در استعداد و قابليّت ؛ از اين جهت اصلا مساوى نيستند در وظايف و تكاليف بنى نوع انسان : « قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ » ؛ « 2 » « كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ » ؛ « 3 » و براى حفظ نظام عالم در هيئت اجتماعيه ، هركس را به قدر استعداد و قابليّت نصيب و بهره مىدهند ، و گرنه تعطيل در حقوق و تضييع نسبت بذوى الحقوق و نقص در صنايع و خسارات در معاملات و ظلم بر بعضى از افراط در منافع ديگران مىشد ؛ لذا دين مبين اسلام نظر به حال زن و مرد فرمود و از براى هريك از آن‌ها حدود و حقوقى به فراخور و استعداد و لياقت آن‌ها معيّن نمود . مثلا جهاد و انفاقات و مهر را بر رجال واجب و از نسوان مرفوع ساخت ؛ پس احتياج مرد به مال زيادتر از زن خواهد بود . از اين جهت براى مرد دو سهم و براى زن يك سهم از ارث قرار داد . و هرگاه درست دقت شود در اين تقسيم عادلانه ، تصديق خواهد شد كه زن در عين حال بيشتر رعايت شده ؛ چرا كه تمام ما يحتاج زن به عهدهء مرد است مگر موارد جزيى كه در فقه مستثنى فرموده ؛ و مع ذلك كلّه ، درحالىكه هيچ احتياجى به مال نداشت سهم الارث او را نصف قرار داده و اين براى اين است كه جبران شود ضعف و بيچارگى او تا مثل تو مردك از همه جا بىخبر چنين اعتراض خنك و بىثمرى نكنى ؛ چنانچه همين ايراد بارد را كه امروزه نوباوگان وطن و نوجوانان عصر پرفتنه و محن و تازه‌بافندگان گسسته رسن ، به عقل عاطل و فكر باطل خود او را اعتراض پنداشته و در مجلّات و روزنامه‌جات كاغذها را ملوّث مىنمايند ، ابن ابى العوجا كه يكى از متجدّدين عصر حضرت صادق صلوات الله عليه بود ، كرد و گفت : ما بال المرأة المسكينة الضعيفة تأخذ سهما واحدا و يأخذ الرّجل سهمين ؟ حضرت در جواب

--> ( 1 ) . حجرات ، 16 ( 2 ) . اسراء ، 84 ( 3 ) . مدثر ، 38