كودكان در دبستان القا مىشود ، حديث مشهور نبوى است كه مفتاح ترقيات دينى و دنيوى است : « طلب العلم فريضة على كل مؤمن و مؤمنة » . سبحان حميد در قرآن مجيد ، محجوبات حرم رسالت را به آموختن آيات حكمت و مذاكرهء علم و معرفت امر مىفرمايد : « وَ اذْكُرْنَ ما يُتْلى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آياتِ اللَّهِ وَ الْحِكْمَةِ » « 1 » و عمومات قرآنيّه در ستايش اهل علم و اين‌كه دانايان با نادانان برابر و يكسان نيستند ، فرمان عام است و دستورالعمل تام . علاوه ، عقل سليم ، حاكم بالاستقلال است در حسن تعلّم علوم و معارف و اكتساب رسوم و لطايف . سيرهء غير مرضيّهء غفله و جهلهء امّت ، ميزان دين و شريعت نتواند شد . چنان‌كه بعضى كه « فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ » « 2 » گمان كرده‌اند كه دختران را نبايد به اندوختن اثرى و آموختن هنرى واداشت ؛ و در انظار ناقصهء آنان ، همانا زنان ، با جهل و نادانى لازم و ملزومند و اين جنس از سعادات نوعيه محرومند . و اين بنده را مقالهء مخصوصه است به نام رفع الحجاب و نفع الحجاب . و مقصود از اين رساله ، مطالبى ديگر است : قصه كوته كن كه رفتم در حجاب * هين خمش و الله اعلم بالصواب « 3 » گسترش دامنهء بحث از كشف حجاب پس از مشروطه بحث از كشف حجاب در ايران ، درست همزمان با گسترش دامنهء تجدّد و نوگرايى و بيشتر در روزهاى پس از مشروطه ، در ايران به‌طور جدىتر مطرح گرديد . شايد در روزهاى نخست مشروطه ، حتى براى بسيارى از مشروطه‌خواهان ، اين مطلب كه تجدّد - و نه مبارزه با استبداد و يا استعمار - مهم‌ترين شعار اين جنبش است ، چندان روشن نبود ؛ اما به سرعت آشكار شد كه نسل جديد ، تنها و تنها درپى تجدّد بوده و چيزى جز آن را نمىپذيرد . ملك الشعراء كه در شمار بهترين‌هاى متجددين و برآمدهء حركت مشروطه‌خواهى بود ، شعار اصلىاش براى اصلاح ايران ، شعار « مرگ يا تجدد » بود : يا مرگ يا تجدّد و اصلاح * راهى جز اين دو ، پيش وطن نيست ايران كهن شده است سراپاى * درمانش به جز تازه شدن نيست « 4 » اين نوشدن و تازه‌شدن كه عنوان تجدد و مدرنيسم را به‌خود گرفته بود ، چيزى جز به رنگ

--> ( 1 ) . احزاب ، 34 ( 2 ) . فتح ، 36 ( 3 ) . رسالهء اتحاد اسلام ، ( به كوشش صادق سجادى ، تهران ، نشر تاريخ ايران ، 1363 ش ) صص 18 - 22 ( 4 ) . ديوان بهار ، ( تهران ، امير كبير ، 1344 ش ) ج 1 ، ص 284