مورد تعلّق حق كسى باشد در عين حال كه فرض شده موات است و شخص مىخواهد آن را احيا كند ، فرمودند كه قبلًا ملك كسى نباشد يا مورد تعلق حق احدى نباشد پس باير شدن زمين ملك را از بين نمىبرد ، حالا به لفظ احاديث توجه فرمائيد . « من غرس شجرا أو حفر واديا بدءا لم يسبقه اليه احد » . « من اعمر ارضا ليست لاحد فهو أحق به » . « من يسبق الى ما لم يسبقه اليه مسلم فهو أحق به » . « من عمّر ارضا ليست لأحد فهو أحق بها » . « من احيا مواتا فى غير حق مسلم فهو له » . « من احيا ارضا ميتة لم تكن لاحد قبله فهى له » . « من احيا ارضا مواتا من الأرض فى غير حق مسلم فهو له . . . » . « 1 » و در بسيارى از روايات پس از اينكه فرموده : هركس زمين موات را احيا كند ملك او است ، فرموده است : « و ليس لعرق ظالم حق » يعنى اگر احيا ظالمانه باشد و ريشه در ملك مردم بگذارد ملكى را ايجاد نمىكند كما اينكه در روايات ديگر به همين معنا به طور صريح يا اشاره توجه شده است : « انّ رجلًا غرس فى ارض رجل من الانصار من بنى بياضة نخلا فاختصما الى النبىّ صلى الله عليه و آله و سلم فقضى للرّجل بارضه و قضى على الآخره ان ينزع نخله » . « 2 » « ان عمر بن عبد العزيز كان يقضى فى الرّجل اذا اخذ الارض فعمرها و اصلحها ثم جاء صاحبها يطلبها : انه يقول لصاحب الأرض ادفع الى هذا ما اصلح فيها فانّما عمل لك فان قال لا اقدر على ذلك قال للاخر ادفع اليه ثمن ارضه » . « 3 » « انّ رجلًا أحيا ارضا مواتا فغرس فيها و عَمَر فاقام رجل البينة انّها له فاختصما الى عمر بن الخطاب فقال لصاحب الأرض ان شئت قومنا عليك ما احدث هذا فاعطيته اياه و ان شئت ان يعطيك قيمة ارضك اعطاك » . « 4 » « دار بين قوم اقتسموها و تركوا بينهم ساحة فيها ممرّهم فجاء رجل فاشترى نصيب بعضهم أله ذلك » . « 5 » « ان بعض اصحابنا له ضيعة جديدة بجنب ضيعة خراب . . . و ليس لها قيمة لخرابها و انما

--> ( 1 ) - مدارك و الفاظ و ترجمهء اين اخبار قبلًا ذكر شده است . ( 2 ) - مدرك پيشين . ( 3 ) - الاموال ص 407 . ( 4 ) - الاموال ص 407 . ( 5 ) - وسائل ج 12 ص 271 .