ارجاعات گذشت : در روايت دوم از باب بيست و هفتم از باب‌هاى مستحبات تاجر اين گفته كه : « پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به حكيم بن حزام اجازه تجارت نداد تا اين‌كه به آن حضرت تعهد سپرد كه معاملهء شخص پشيمان را بر هم زند و به بدهكار تنگدست فرصت دهد . » و در روايت هجدهم از باب سوم از باب‌هاى دين و قرض فرمودهء معصوم عليه السلام كه : « اگر پس از سر رسيد در مطالبهء طلب خويش مدارا كند ، همانند برق درخشان جهنده بدون حساب و مجازات از صراط عبور مىكند . » و در روايت هشتم از باب نهم فرمودهء معصوم عليه السلام كه : « هرگاه بدانى كه او تنگدست است ، براى تو حلال نيست كه به وى سخت‌گيرى كنى . » مىآيد : و در روايت يكم از باب بعدى فرمودهء امام عليه السلام كه : « آرى ، به اندازه‌اى كه گزارش تنگدستى بدهكار به امام برسد تا بدهىاش را از سهم بدهكاران بپردازد ، منتظر مىماند . » و ساير روايات باب را بنگر و در روايت باب پنجم از باب‌هاى حجر [ / ممنوعيت ] ، مناسب با اين بحث خواهد آمد . باب 12 وجوب پرداخت بدهى تنگدستان بر امام عليه السلام از سهم بدهكاران خداوند متعال مىفرمايد : همانا صدقه‌ها - زكات - براى نيازمندان و بيچارگان و كارگزاران آن و كسانى كه قلب‌هاىشان الفت داده شده و بردگان و بدهكاران و در راه خدا و در راه ماندگان است . اين فريضه‌اى از جانب خداست و خداوند داناى حكيم است . « 1 » پيامبر نسبت به مؤمنان از خودشان بيشتر ولايت دارد و همسرانش ، مادران‌شان هستند و خويشاوندان برخى نسبت به برخى ديگر از مؤمنان و مهاجران در كتاب خدا سزاوارترند مگر اين‌كه به دوستان‌تان نيكى كنيد . . . « 2 » 1215 - ( 1 ) شخصى از اهل جزيره به نام ابو محمد گويد : « در حضور من شخصى به امام رضا عليه السلام گفت : فدايت شوم ! خداوند عزيز و باشكوه مىفرمايد : و اگر بدهكار تنگدست است پس بايد تا زمان گشايش فرصت داده شود . دربارهء اين فرصت - كه خداوند در قرآن بيان كرده است - به من بگو ، كه آيا حدّ و مرزى وجود دارد كه هرگاه بدهكار تنگدست به آن مرحله رسيد ، ناچار بايد به وى فرصت داد با اين‌كه او مال طلبكار را گرفته و براى خانواده‌اش هزينه كرده است و نه محصولى دارد كه منتظر برداشت آن باشد و نه‌طلبى دارد كه منتظر سررسيدش باشد و نه مالى در مكان دور دست دارد كه منتظر آمدنش باشد .

--> ( 1 ) . توبه 9 / 60 . ( 2 ) . احزاب 33 / 6 .