986 - ( 3 ) ابو الصباح از امام صادق عليه السلام روايت مىكند كه فرمود : « پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هنگامى كه خيبر را فتح كرد ، آن را بنا بر نصف به اهلش واگذار كرد . وقتى محصول آنجا رسيد ، عبدالله بن رواحه را به سوى آنان فرستاد . عبدالله محصول خيبر را براى آنان تخمين زد . [ يهوديان كه از تخمين وى ناراضى بودند ] نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمدند و گفتند : او مقدار محصول را به زيان ما زيادتر گفته است . پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله عبدالله را خواست و از وى پرسيد : اينها چه مىگويند ؟ عبدالله گفت : من محصول را به اين مقدار براى آنان تخمين زده‌ام . اگر مايلند به مقدارى كه ما تخمين زده‌ايم ، آن را بپذيرند و اگر مىخواهند ، ما آن را بر مىداريم . يكى از يهوديان [ با شنيدن اين جمله ] گفت : آسمان و زمين به اين [ عدالت ] استوار است . » 987 - ( 4 ) در كتاب جعفريات روايت مىشود كه امير مؤمنان فرمود : « پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله سرزمين خيبر را به يهوديان در برابر بخشى از محصول آنجا واگذار كرد . سپس [ هر سال ] فردى را براى تخمين محصول آنجا مىفرستاد و به آنان دستور مىداد كه مقدار خوراك يهوديان را باقى گذارند و به حساب نياورند . » 988 - ( 5 ) محمد بن عيسى از يكى از شيعيان روايت مىكند كه به امام موسى بن جعفر عليه السلام گفت : « كشاورزانى براى ما كار مىكنند و ما با آنها قرار داد مزارعه مىبنديم . آنان به ما مىگويند : ما حدس مىزنيم كه اين كشت ، فلان مقدار محصول مىدهد و ما سهم شما را بر اين مقدار عهده‌دار مىشويم . ما نيز به اين شرط زمين را به آنان واگذار مىكنيم . امام عليه السلام پرسيد : آيا به اين مقدار مىرسد ؟ گفتم : آرى . امام عليه السلام فرمود : اشكال ندارد . گفتم : در پايان مىگويد : محصول كاهش يافت و آن مقدار به دست نيامد ! امام عليه السلام فرمود : ( اشكال ندارد . ) آيا در صورتى كه افزايش مىيابد ، به شما مىپردازد ؟ گفتم : نه . امام عليه السلام فرمود : شما حق داريد تمام آن مقدار را از وى درخواست كنيد . همان‌گونه كه در صورت افزايش مقدار ، افزوده براى اوست ، همين‌طور در صورت كاهش ( به زيان اوست ) . » ارجاعات گذشت : در روايت سوم از باب سوم از باب‌هاى معاملهء ميوه اين گفته كه : « يكى از دو شريك به ديگرى مىگويد : يا خرماى اين نخل را به فلان مقدار بپذير و نصفش را به من بپرداز - خواه كمتر باشد يا زيادتر - يا من آن مقدار را مىپذيرم و سهم تو را مىپردازم . امام عليه السلام فرمود : آرى ، اشكال ندارد . » مىآيد : و در روايات باب دهم از باب‌هاى كشاورزى و درخت‌كارى ، مطالبى خواهد آمد كه بر اين بحث دلالت مىكند .