رها كرده است تا خراب شده و پس از آباد شدن بيايد و آن را مطالبه كند ، پس زمين متعلق به خدا و مال كسى است كه آن را آباد كند . » ارجاعات گذشت : در روايت دوازدهم از باب يكم از باب‌هاى زمين و احياى موات فرمودهء معصوم عليه السلام كه : « پس اگر آن را رها يا خراب كند و پس از او شخص ديگرى آن را بردارد و آن را آباد و زنده كند ، پس او نسبت به زمين سزاوارتر از كسى است كه آن را رها كرده است . » و در ساير روايات باب آنچه مناسب اين هست . مىآيد : و در باب يكم از باب‌هاى غصب ، مطالبى است كه بر اين بحث دلالت مىكند ؛ به آن مراجعه كنيد . باب 4 مالكيت زمين‌هاى فتح شده با غلبه نظامى 1701 - ( 1 ) حلبى گويد : « از امام صادق عليه السلام دربارهء مالكيت سرزمين عراق سؤال شد ، امام عليه السلام فرمود : سرزمين عراق متعلق به همهء مسلمانان است ؛ كسانى كه امروز وجود دارند و كسانى كه در آينده مسلمان مىشوند و كسانى كه هنوز به وجود نيامده‌اند . گفتيم : خريدن آن از دهقانان چه حكمى دارد ؟ امام عليه السلام فرمود : شايسته نيست ، مگر آن‌كه براى اين‌كه در اختيار مسلمانان قرار بگيرد ، خريدارى شود . آن‌گاه اگر ولىّ امر بخواهد آن را بگيرد ، مىگيرد . گفتيم : اگر از او گرفت [ چه حكمى دارد ] ؟ امام عليه السلام فرمود : اصل مالش را به وى بازمىگرداند و آنچه محصول از آن برداشت كرده ، در برابر كارهايى است كه انجام داده است . » ارجاعات مىآيد : در باب بعدى مناسب با اين بحث خواهد آمد ؛ به آن مراجعه كنيد . باب 5 مالكيت آب و آتش و علفزارى كه ملك شخصى نباشد و . . . 1702 - ( 1 ) محمد بن سنان گويد : « از امام موسى بن جعفر عليه السلام دربارهء آب نهرها و رودخانه‌ها سؤال كردم . امام فرمود : مسلمانان در آب و آتش و علفزار شريك هستند . »