سيستم شناختى ما ، به گونه‌اى است كه در مقابل روش موجود در دست غربيان ، بايد از آن تعبير به گونه‌اى « روش تحقيق شرقى » كرد . روش تحقيق شرقيان ، به طور كلّى ، روشى شناخته شده و يكپارچه است كه در سير تاريخى دانش‌هايى مثل « فقه » و « اصول » و « فلسفه » و « كلام » و « حديث » - و غير آن - جلوه‌گر شده و اساسا داراى روشى مخصوص به خود است . اين روش ، با روش كلاسيك نگارش و تحقيق اروپائيان - چه قديم و چه جديد - تفاوت‌هاى فاحشى دارد كه از مقايسه كليّت و ساختار اين دو روش و از جمله در نحوهء شروع ، مىتوان مراتب جدّى و لايه‌دار آن را مورد مشاهده قرار داد و احساس كرد . سيستم‌هاى شرقيان ، معمولا از اسلوب واحدى پيروى مىكند كه عمده‌ترين آن ، سعى و تلاش در جهت حفظ اصول و قواعد همين روش است . و همين موضوع سبب مىشود ، به جهت عدم باز بودن ذهنيّت و زاويهء ديد ، « نوآورى » تا حدّى زياد - كه تعيين درصد براى آن مشكل است - تقليل پيدا كند . اين مشكل ، امّا در روش غربيان ديده نمىشود . محقّقان غير شرقى ، در سيستم‌هاى تحقيقاتى خود ، بر حفظ اسلوب‌هاى پيشين مقيّد نيستند ، و اين موضوع ، در مواردى بسيار زياد به كمك آنها مىشتابد ، تا بتوانند آنچه را كه نوآورى و بداعت محسوب مىشود ، در كمتر از يك صفحه - آن هم بلا فاصله بعد از آغاز نوشته ، كتاب و يا مقالهء خود - بيان كنند . من ، به عنوان نمونه ، ياد مىكنم از كتابى به قلم : پيرو و . مينى » با عنوان : « فلسفه و اقتصاد » ( philosophy and Economics ) . پس از دفع شائبهء هر نوع غربگرائى ، به حكم انصاف ، بايد اقرار آوريم كه در چند سطر كوتاه از نوشته‌هاى آنها حقايقى بس جالب و مثبت ، و نكاتى بديع و روشنگرانه بر قلم نويسنده‌گان جارى مىشود كه رقم آنها ، مطمئنّا از عددهاى متعارف تجاوز مىكند ، و چه بسيار مشاهده كرده‌ايم كه در كتابى عظيم و مفصّل كه به موضوعاتى چون « شناخت » و « علم » و « فلسفه » و « منطق » اختصاص داشته و در بستر مشرق نويسى تحرير يافته است ، نصف اين مقدار ، در كلّ يك كتاب بازتاب

--> فرهنگى / 7 و 8 .