در انتقام نيست » . و گفته شده است : اين آيه هنگام شهادت حضرت حمزه ( عليه السّلام ) نازل شد و آن زمانى بود كه پيامبر ( ص ) نظر و نگاهش به جسد بىجان او افتاد و ديد كه شكمش را پاره پاره و چاك چاك ، و بينى و گوش‌هايش را بريده‌اند . حضرت بعد از مشاهدهء آن صحنهء دلخراش فرمود : « اگر اين كار بعد از من سنّت و رسم نمىشد . هر آينه او را در جاى مىگذاشتم و ترك مىكردم تا غذاى درماندگان و پرندگان شود ، فقط به جاى او هفتاد مرد را مىكشتم ، » ؟ آنگاه برد يمانى طلب نمود و صورت حمزه را با آن پوشانده و روى دو پايش چيز ديگرى [ علف ] گذشت ، سپس جلو آمد و نماز او را با هفت تكبير خواند . آن گاه بود كه اين نازل شد و رسولخدا ( ص ) دست تضرّع و دعا به درگاه خداوند بلند كرد و عرضه داشت : پروردگارا ! صبر مىكنيم . * * * [ 426 - 427 ] آيهء دهم : « وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ ، ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ، ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً ، فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ » ؛ « و به تحقيق ما انسان را از گل خالص آفريديم ، آن گاه او را نطفه و آبى صاف در جايى آرام و مطمئن صلب رحم قرار داديم ، سپس نطفه را به صورت علقه ( خون بسته ) و علقه را به صورت مضغه ( چيزى شبيه گوشت جويده شده ) و مضغه را به صورت استخوان‌هايى در آورديم ، و پر استخوان‌ها گوشت پوشانديم ، آنگاه خلقى ديگر پديد آورديم ، آفرين بر قدرت كامله بهترين آفرينندگان » . « 1 » لازم است اوّل ايه را تفسير و سپس نظر فقها را بيان نماييم : « خلق » به معناى تقدير و اندازه است و تقدير يا نسبت به اجزاء مخلوق ، يا تركيبى ، و يا براى اوقات و زمان آن مىباشد ، و از اين قبيل است اين آيه « الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ » ؛ « آن كس كه مرگ و حيات را مقدّر و اندازه‌گيرى و مشخّص نمود . « 2 » خلقت انسان : و مراد از « انسان » در خلقنا الإنسان ، همين هيكل و پيكر محسوس فعّاله‌اى است كه براى مقدار و ميزان جدا شدن چيزى از چيز ديگر مورد بحث است . چه شأنيّت دور

--> ( 1 ) . سورهء مؤمنون ، آيات 12 - 14 ( 2 ) . سورهء ملك ، آيهء 2 .