« آنان كه با اموال و أنفس خود در راه خدا مجاهده نموده‌اند و آنان كه به پيامبر خدا جا دادند و او را يارى نمودند ، برخى از ايشان ، اولياى برخى ديگر هستند و آنان كه ايمان آورده‌اند و هجرت ننموده‌اند ، از ولايت آنان خبرى نيست تا اينكه هجرت نمايند . سپس اين آيه با آيهء قرائت و خويشاوندى ، انساب و اسباب منسوخ گرديد ، چون در آيهء مباركه آمده است : * * * [ 389 ] « وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ « 1 » » ؛ « برخى از خويشاوندان در كتاب خدا ، اولىتر از برخى ديگر هستند » . 2 - اين حكم ارث برى توسط معاهده ، معاقده و . . . كه به « ضمان جريره » ناميده مىشود پيش شافعى مطلقا منسوخ است و هرگز موجب ارث نيست ، ولى نزد اصحاب ما اين گونه نيست ، بلكه در صورت عدم وجود وارث سببى و نسبى ، اين حكم ثابت مىباشد ، چون از پيامبر خدا ( ص ) روايت شده است كه ايشان در روز فتح مكّه خطابه‌اى ايراد فرمودند و در آن بيان كردند : « هر پيمانى كه در جاهليّت وجود داشت ، به آن تمسّك جوييد ، چون اسلام جز تشديد آن ، چيزى نيفزوده است ، ولى در اسلام پيمان جديدى به وجود نياوريد « 2 » » و نزد ابو حنيفه اينكه فردى به دست فرد ديگرى اسلام بياورد و با هم عقد و عهدى مىبندند كه ديهء همديگر را بپردازند و از همديگر ارث ببرند ، صحيح مىباشد . « البتّه اين نوع پيمان ، همانند بيمه‌گذارى و پرداخت حقّ بيمه مىباشد كه امروز در جوامع اسلامى و بشرى متداول است ) . ( مترجم ) 3 - بنابر آنچه گفتيم كه حكم ارث با وجود تعاهد و تعاقد باقى است ، آيه به صورت كلّى منسوخ نيست ، بلكه محكم و پابرجاست ، ولى ارث بردن در آن ، صورت مجمل است و نيازمند تبيين و تشريح شرايط و عوامل مخصصّى است كه از مواضع ديگر كتاب و سنّت شريفه ، معلوم مىگردد . برخى از فقها گفته‌اند : « معاقده » همان « مصاهره » است . پس اشاره به ارث زوجين مىگردد و فقيه معاصر ( بحرانى ) نيز آن را پذيرفته است ولى در آن رأى دورى از حقيقت و عدول از ظاهر كلام و اعراض از قول اكثر فقها وجود دارد . * * * [ 390 ] آيهء سوّم : « النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُهاجِرِينَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلى أَوْلِيائِكُمْ مَعْرُوفاً كانَ ذلِكَ فِي الْكِتابِ مَسْطُوراً « 3 » » .

--> ( 1 ) . سورهء انفال ، آيهء 75 . ( 2 ) . مجمع البيان ، ج 3 ، ص 42 . ( 3 ) . سورهء احزاب ، آيهء 6 .