فوايد : 1 - كلام مذكور به معناى ظاهرى خود نيست چون در آن هم « تشبيه » و هم « حذف » عبارت وجود دارد : امّا مشاكلت و تشبيه ، « تشبيه » موجود در آن اين است كه : مراد از « شهادت » در اينجا « قسم » مىباشد كه به خاطر افادهء فايده شهادت شاهدان . با اين عنوان بيان گرديده است ؛ چنان كه در بقيهء قضاياى شرعى نيز چنين است ( و در قسم فايدهء شهادت نيز هست اين معنا با « وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ » نيز مطابقت دارد ( زيرا در اينجا فرموده است : اگر شاهد ندارند ، بايد سوگند ياد كنند ؛ يعنى : سوگند جايگزين شاهد مىباشد . « حذف » در آيه به اين صورت است كه : تقدير آيه اين چنين است : « و ان لم يكن لهم شهداء فشهادة أحدهم » ( سوگند وى ) قائم مقام شاهدان مىباشد ، كلمهء « أربع » با رفع نيز قرائت شده است كه در اين تقدير خبر براى مبتداى محذوف مىشود ؛ به اين صورت كه « هنّ أربع » و نيز با ضمّ قرائت گرديده است . بنابراين فعل آن محذوف مىباشد ؛ يعنى : « يشهد أربع » و طبق عرف عادت قرآنى ، در حذف و اكتفا بر سياق كلام ، اين مطلب قابل انكار نيست . برخى گفته‌اند : رفع « أربع » بنابراين است كه خبر « شهادة » مىباشد كه معنا چنين مىشود واجب از شهادت زوج ، چهار سوگند مىباشد و نصب آن نيز بنابر مصدريّت است . امّا اين قول ضعيف است ، چون بنابر تركيب اوّل « رفع » هيچ قرينه‌اى دلالت نمىكند و تركيب دوّم نيز هيچ نظيرى در كلام عرب ندارد ، در اين دليل كه ادبيّات عرب ، مصدر هيچ فعل با يك مصدر ديگر منصوب نمىشود . روش لعان : 2 - طريقهء « لعان » بدين صورت است كه ابتدا مرد مىگويد : از راستگويان هستم . و اين عبارت را چهار مرتبه با احتساب مرتبهء اوّل ، تكرار مىكند سپس مىگويد : لعنت خداوند بر من ، اگر در اتّهامى كه به زوجه‌ام وارد كرده‌ام ، از دروغگويان بوده باشم .