محاذى با مسجد الحرام بوده است و فرمايش جبائى كه « شطر » را به معناى « نصف » دانسته به اتفاق مفسّرين باطل است « و انّما كان حراما » علّت اينكه مسجد الحرام به « حرام » تعبير نموده ، يا به خاطر آن است كه جنگ در آن حرام و ناروا مىباشد و يا به خاطر آن است كه تعرّض ستمگران به آن ممنوع و حرام مىباشد . ( يا به علّت حرمت فراوان آن مىباشد [ مترجم ] ) محقّقينى از علماى شيعه برآنند كه در واقع و حقيقت كسى كه كعبه را مىبيند و كسى كه در حكم آن است ، مثل آدم نابينا و كسى كه اگر حائل بين او و كعبه بر طرف شود ، كعبه را مىبيند . قبله اين افراد ، خود كعبه است و اما كسى كه چنين نمىباشد ، قبله‌اش سمت و جهت كعبه مىباشد . جمعى از فقهاء همين مطلب را گفته‌اند و حق همين است به چند دليل : دليل اوّل : اجماع علما بر اين است كه قبلهء مشاهده كننده ، خود كعبه است نه اجزاء و برخى قسمت‌هاى آن . دليل دوّم : روايت أسامة بن زيد است : كه رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) به جانب كعبه نماز خواند و فرمود : « قبله همين است » ( اشاره به خود كعبه فرمود « 1 » ) . دليل سوّم : روايت علماى شيعه ، يكى از امام صادق ( عليه السّلام ) و ديگرى از امام باقر ( عليه السّلام ) است كه فرزندان عبد الأشهل ، در حالى وارد مسجد شدند كه مردم مشغول نماز بودند و دو ركعت نماز را به سوى بيت المقدس خوانده بودند . پس گفته شد كه پيغمبر شما به سوى كعبه نماز خوانده است ، بلافاصله زن‌ها و مردها جابه‌جا شدند و زن‌ها به جاى مردها و مردها به جاى زن‌ها قرار گرفتند و دو ركعت باقى مانده را به سوى كعبه خواندند . سرانجام يك نماز را به سوى دو قبله خواندند و لذا مسجدشان را به « مسجد القبلتين » نامگذارى كردند . و غير از مذكورات ، روايات فراوانى است كه عين كعبه ، را ، قبله براى افراد مزبور ، معرفى مىنمايد . سؤال : بنابر فرمايش شما كه عين كعبه قبله است ، چرا خداوند فرمود : « برگردان صورتت را به سمت مسجد الحرام » و سزاوار اين بود كه مىفرمود : « . . . الى الكعبه » ؛ « به سوى خود كعبه » . جواب : خداوند آيه را در زمانى فرموده است كه رسول اكرم ( عليه السّلام ) در مدينه بوده است و شكّى نيست قبله كسى كه از مكّه دور است ، جهت و سمت كعبه

--> ( 1 ) . المغنى ، تأليف ابن قدامه ، ج 1 ، ص 439 .