( بنابراين منظور از صعيد ، مطلق وجه الارض است نه تنها خاك خالص ) و براى همين جهت علماء شيعه فرموده‌اند شخصى كه مىخواهد تيمّم كند اگر دست خود را بر سنگ سفت بزند و به صورت و دستها مسح نمايد كافى مىباشد . و ابو حنيفه همين قول ( تيمّم بر مطلق وجه الارض ) را قائل شده است . شافعيّه گفته‌اند در تيمم بايد چيزى به دست بچسبد چه آنكه در آيه فرموده است : « پس از همان صعيد به صورت و دستهاى خود مسح كنيد و بماليد » . البته در گفتار شافعيّه اشكال وارد است چه آنكه ( من ) « منه » ممكن است براى ابتداء باشد نه براى تبعيض تا شافعيّه چنان معنائى را از آيه استفاده نمايند . نزد اكثر علماء شيعه مقصود از وجه ( چهره ) قسمتى از آنست كه همان پيشانى بوده باشد دليل آن يا اين است كه باء « بِوُجُوهِكُمْ » براى تبعيض است يعنى به بعضى از صورت خود ، مسح كنيد . و يا به خاطر آنست كه در باب تيمّم روايات از ائمه اطهار ( عليهم السّلام ) وارد شده است و مسح به بعض از صورت را إعلام فرموده‌اند . بنابراين در تيمّم بايد پيشانى را تا قسمت بالاى بينى ، مسح كند و همچنين مقصود از ( يدين ) « دو دست » پشت كف دست از مچ دست تا اطراف انگشت‌ها مىباشد . مسئله دهم : پايان آيه كه مىفرمايد : « ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ ، وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ ، لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » ؛ « خداوند نمىخواهد مشكلى براى شما ايجاد كند بلكه مىخواهد شما را پاك و پاكيزه گرداند و نعمتش را بر شما كامل نمايد شايد شكر او را به جا آوريد » . آيه مباركه با بيان سه تا حكم كه مشتمل بر يادآورى الطاف بزرگ الهى است ، خاتمه پذيرفته است . 1 - غرض و مقصود از اينكه به وضو و غسل و به تيمّمى بدل از وضو و غسل ، دستور داده شده است جز اينكه در توسعه و گشايش و راحتى باشيد و در مشقّت و مضيقه و تنگنا واقع نشويد ، هدف ديگرى نيست . كلمه ( من ) در « مِنْ حَرَجٍ » بيانيّه است يعنى تكليفى كه عبارت از حرج و مشكلى باشد بر شما قرار نداده است و همچنين ( لام ) در « لِيُطَهِّرَكُمْ » براى بيان مقصود مىباشد يعنى غرض از وضو و غسل و تيمّم آنست كه شما پاك و پاكيزه گرديد . 2 - حكم دوم « وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ » « و لكن خداوند مىخواهد شما پاك و پاكيزه گرداند » بايد توجّه داشت كه بين فقهاء اختلاف است در اينكه با وضو و غسل چه طهارتى حاصل مىشود آيا پاكيزگى باطنى و روانى ، و يا پاكيزگى از نجاست ظاهرى ؟