گفته است اگر تماس بشره ( پوست ) زن و مرد ، با شهوت و لذّت باشد ، وضو شكسته مىشود و اگر با شهوت و لذّت نباشد ، باعث شكستن وضو نخواهد شد « 1 » در اين زمينه ابو حنيفه گفته است : اگر عضو بدن به سبب لمس ، انتشار يافت يعنى باعث تحريك شد وضو شكسته مىشود ، و گرنه شكسته نمىشود . « 2 » حقّ مطلب همان قول اوّل است ( لمس و ملامسه كنايه از جماع و آميزش است ) و باعث وجوب وضو و غسل مىشود . دليل اين انتخاب : اولا علماء شيعه اتّفاق و اجماع بر اين امر دارند . و ثانيا از امام باقر ( عليه السلام ) از معناى آيه سؤال شد در جواب فرمود : ( مقصود از لمس در آيه جز دخول در فرج ( آميزش ) نيست ) « 3 » و وجه تقسيم مذكور آن است كه ترخيص و اجازه داده شود . احكام تيمّم : در آيه تيمّم كسانى كه بايد تيمّم نمايند به چهار گروه تقسيم شده‌اند وجه و انگيزه تقسيم مزبور آنست كه مجوّز براى تيمّم يا محدث بودن به حدث بول و غائط و ريح ، و يا جنب بودن است و حالت و موقعيتى كه اقتضاى تقسيم را دارد در غالب زمانها يا مريضى و مريض بودن و يا در حال مسافرت بودن مىباشد . سرانجام معنى آيه چنين مىشود : ( اگر جنب بوديد و يا محدث بوديد ( به بول و غيره ) و يا مريض بوديد و يا در حال سفر بوديد و آب در اختيار نداشتيد ، تيمّم جائز مىشود . مسئله نهم : « فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ » ؛ « پس اگر براى غسل و وضو ، آب نيابيد با خاك پاكى تيمّم نمائيد و از آن بر صورت ( پيشانى ) و دستها بكشيد » « فاء » « فَلَمْ تَجِدُوا » جواب براى شرط نمىباشد و براى عطف است كه « لم تجدوا » را بر « كنتم » عطف نموده است چه آنكه كلمه « لم » فعل مضارع « تجدوا » را منقلب ساخته است و به صورت ماضى منفى در مىآورد و بلكه جواب شرطيّه « إِنْ كُنْتُمْ . . . » « فَتَيَمَّمُوا » مىباشد و معناى آيه چنين است « پس وقتى ممكن نيست كه از آب ، استفاده كنيد ( ممنوع بودن استفاده از چيزى مثل آنست كه آن چيز ، اصلا وجود ندارد ) پس تيمّم كنيد يعنى قصد كنيد صعيد را يعنى چيزى از روى زمين را » مثل قول خداوند « صَعِيداً زَلَقاً » « 4 » يعنى چيزى پاك و پاكيزه .

--> ( 1 ) . بداية المجتهد ، ج 1 ص 36 ، تفسير القرطبى ، ج 6 ، ص 224 . ( 2 ) . المبسوط سرخسى ، ج 1 ، ص 69 ، المحلّى جلد ، ص 248 . ( 3 ) . وسائل باب 9 ، از ابواب نواقض الوضوء . . . ( 4 ) . سورهء كهف ، آيهء 40 .