المقداد السيوري (مترجم: بخشايشى)
16
كنز العرفان في فقه القرآن (فارسى)
حقيقت مطلب آنست كه كلمهء « باء » دلالت بر اين دارد كه فعل و كار ، مشتمل بر الصاق و اتّصال مىباشد و گويا چنين فرموده است : ( مسح را به سرهاى خود به چسبانيد ) و اين معنا نه اقتضاى فراگيرى تمام سر را دارد و نه اقتضاى عدم فراگيرى را خواهد ، و اگر « إمسحوا رؤسكم » مىفرمود معنايش اين بود كه همه سرتان را مسح نمائيد مانند « فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ » كه شستن همه صورت استفاده مىشود در صورتى كه هدف استيعاب و فراگيرندگى كامل نيست . محدودهء مسح سر : مقدار و اندازهاى از سر كه مسحش واجب است مورد اختلاف واقع شده است مذهب شيعه بر آنست كه اندازه محلّ مسح ، كمترين چيزى است كه نام مسح با آن بوقوع مىپيوندد و نام آن ، مصداق مىيابد اولا : به دليل عمل كردن به اندازه مورد يقين ( كه مثلا قدر متيّقن اندازه يك انگشت مىباشد ) . و ثانيا : ائمّه معصومين ( عليهم السّلام ) تصريح فرمودهاند كه مسمّاى مسح ، كافى است . و شافعى نيز همين قول را پذيرفته است . ابو حنيفه گفته است يك چهارم سر ، بايد مسح شود و دليل او آنست كه رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) پيشانى و جلو سرش را مسح نموده است . جلو سر قريب به يك چهارم سر مىباشد . قول ابى حنيفه اشتباه و بىاساس مىباشد . مالك رهبر مذهب مالكيّه ، تمام سر را مسح مىكرده است . اهل سنت در مورد مسح سر داراى آراء مختلف هستند تفصيل مطلب ، در كتاب ( احكام القرآن ) نوشته ابن العربى ، بيان گرديده است . « 1 » چند مسئله فرعى : 1 - نزد علماء شيعه مسح به جلو سر اختصاص دارد به دليل آنكه : اوّلا : در بيانات معصومين ( عليهم السّلام ) جلو سر ذكر شده است بنابراين همان مقدّم سر مورد وجوب مسح خواهد بود . ثانيا : مسح جلو سر به اتّفاق همه علما ، و بطور يقين مجزى مىباشد چه آنكه همه فقها فرمودهاند مخّير است هر جاى سر را مسح نمايد ، كه مكفى و مجزى مىباشد پس جلو سر يقينا مجزى خواهد بود .
--> ( 1 ) . المدونة الكبرى ، ج 1 ، ص 16 - احكام القرآن ابن العربى ، ج 2 ، ص 566 - بداية المجتهد ، ج 1 ، ص 11 ، كشّاف ، ج 2 ، ص 610 .