اختصاص داشته باشد . در حالى كه از نظر علماى مذهب شيعه ، شخص كافر نيز نسبت به فروع ، تكليف دارد و وضو و نماز نيز بر كفّار واجب مىباشد ؟ پاسخ اين است كه لزوم اختصاص ، به لحاظ مفهوم مخالف است و مفهوم مخالف از نظر ما ( علماى شيعه ) اعتبار ندارد . بنابراين انگيزهء اينكه در آيه ، مؤمنين را ذكر نموده است نه به آن معنا است كه وجوب وضو و غسل و . . . فقط مختصّ به آنان است و بر كافرين واجب نمىباشد ، بلكه به اين جهت است كه مؤمنين ، براى امتثال امر ، آمادگى لازم را دارند و بر اثر عمل نمودن ، بهره‌مند مىشوند . مسئله 2 : فرمايش خداوند جايى كه مىفرمايد : « إِذا قُمْتُمْ » « 1 » ؛ « هنگامى كه به پا خاستيد بپاخاستن براى نماز دو قسم است . يكى اينكه بپامىخيزد كه به نماز مشغول شود و ديگر اينكه بپامىخيزد كه خود را آماده سازد تا نماز بخواند . مقصود در آيه ، قسم دوّم است چه آنكه اگر قسم اوّل مقصود باشد ، لازم مىگردد كه وضو بعد از نماز واقع شود ( اگر قسم اوّل مراد باشد معناى آيه اين مىشود هنگامى كه مشغول نماز شديد وضو بگيريد ) . وضو بعد از نماز به اتّفاق همه ، باطل است و به همين جهت گفته شده است ، كه بنا بر قسم اول مقصود « إِذا قُمْتُمْ » ؛ « إذا اردتم القيام » مىباشد يعنى كلمه « إراده » در تقدير است كه معناى جمله اين است : « هنگامى كه اراده كرديد اشتغال به نماز را » چنانچه در آيه « فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ » . « هنگامى كه قرآن مىخوانى از شرّ شيطان به خدا پناه ببر » اراده در تقدير است . يعنى ( هنگامى كه اراده كرديد تلاوت قرآن را . ) « اراده » كار ( فعل ) سبب است و خود عمل و كار مسبّب مىباشد . در اين آيه از ارادهء فعل به خود فعل ، تعبير آورده شده است كه از باب اطلاق مسبّب و ارادهء سبب است از تلاوت قرآن ، ارادهء تلاوت قرآن ، ارادهء تلاوت منظور است و از قيام نماز ، إراده قيام ، مراد است و مانند گفتهء اهل لسان عرب ، « كما تدين ، تدان » كه مراد ، اراده دين مىباشد . ( آنگونه كه ارادهء دين نمودى جزاء داده مىشوى ) . سؤال و پاسخ : در اين قول ( منظور از « إِذا قُمْتُمْ » « اذا اردتم القيام » باشد اشكال است وجه اشكال آنست كه اراده « خواستن » از ناحيهء عقل است و از لغت فهميده نمىشود و بلكه هيچ كارى نيست مگر آن‌كه مسبّب اراده است يعنى هر كارى زائيده و مسبّب اراده و قصد و خواستن است بنابراين اختصاص دادن « قيام للصّلوة » را به

--> ( 1 ) . از روايات استفاده مىشود منظور برخاستن از خواب است ( مترجم ) .