است . براى مؤذّنان محفل جداگانه‌اى نيست ، عموم مؤذّنين در محفلى كه در فوق مقام حنفى است و در محفل شافعى كه در بالاى بئر زمزم است ايفاى وظيفهء خويش مىنمايند . مؤذنان تا عصر هارون الرشيد در سطح مسجد و در زير تابش آفتاب مىايستادند ، مشار اليه به عبد اللّه بن محمّد بن عمر كه امير مكّه بود امر نمود كه محفلى براى مؤذّنين ساخته و آنان را مستريح نمايند و بعد زمان براى مؤذّنين محافل مذكوره ساخته شده و در آنجاها به ايفاى تكاليف خويش مشغول شدند « 1 » . قبة الفراشين در اتّصال چاه زمزم بوده و نام ديگرش قبة الخزانه است . اجزاى شريفه [ قرآن ] و تسبيحات موقوفه و قناديل و شمعدانها به اين خزانه گذاشته مىشود و ساير ما يحتاج مسجد الحرام نيز در داخل قبهء مذكوره محفوظ است . قبة السّقايا اين نيز در اتّصال قبة الخزانه بوده ، اسم ديگرش سقاية الحاج است . سقاية الحاج را جناب عباس تأسيس نموده و حجّاج را آب زمزم مىداده است . اطراف كعبة اللّه كه توصيف آن كرده شد دائرا ما دار به قبه‌ها محاط بوده نوزده در و هفت منار دارد . طول او از باب السّلام الى باب العمره چهارصد ( 400 ) و از باب الصّفا تا باب الزيادهء ندوه سيصد و شصت ( 360 ) ذرع است . مسئله در نزد ائمّهء شافعيّه قبلهء موحّدين عبارت از ابنيهء مقدّسهء كعبهء معظّمه بوده ، در نزد حنفيه عرصهء فرح‌فزائى است كه ابنيهء متيّمنهء مذكوره از آنجا اساس استقرار انداخته و هوائى كه از اين عرصه تا عنان سماء هويداست . - عنان در نزد ائمّهء فقهيّه محلى است كه هنگام نظر در آسمان نمايان است - .

--> ( 1 ) . محاضرة الأوايل .