أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
463
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
شكسته و دشت حاصلخيز سبا به بيابان خشك بدل شده است . سيل ناشى از شكستن سد مأرب كه به سيل عرم / سيل العرم معروف شده ، در قرآن مجيد نيز ذكر آن آمده است به موجب آن علت شكستن سد ناسپاسى مردم سبا بوده است . در تفاسير قرآن ، عرم را به معنى موشهائى كه سد را سوراخ كردهاند ذكر نمودهاند . به موجب تفاسير ، اين سد را بلقيس ملكهء سبا در ميان دو كوه ، از سنگ و قير ساخته بود و در آن شكافهائى تعبيه كرده بود كه آب به مقدار احتياج مردم از آن بيرون مىآمد . از اين رو ، بلاد سبا از حاصلخيزترين و باصفاترين بلاد عربستان شد . چون مردم ناسپاسى كردند و سخنان پيامبران خود را نشنودند ، خداوند موشهائى بفرستاد كه آن سد را سوراخ كردند و در نتيجه ، سد درهم ريخت و سيل همهء باغها و زراعتهاى سبا را از بين برد و مردم سبا ، د نتيجه خشكى به جاهاى ديگر مهاجرت كردند . ص 264 ، س 9 : شعراى شامى : ستارهء آلفا از صورت فلكى كلب اصغر ، مانند عراى يمانى ، ستارهاى با نور ضعيف همراه دارد كه احتمالا از كوتولههاى سفيد است . شعراى يمانى : ستارهء آلفا از صورت فلكى كلب اكبر و درخشندترين كواكب آسمان است . به سبب درخشندگيس ، مورد پرستش ملل قديم بوده و بسيارى از معابد مصر قديم را به گونهاى ساختهاند كه نور اين ستاره در داخل آنها نفوذ كند ، ذكر اين ستاره و شعراى شامى از قديم در ادبيات آمده است ، از جنبهء نجومى ، شعراى يمانى از ستارگان سفيد رشتهء اصلى است ، درخشندگى ظاهرى آن در درجهء اول ناشى از نزديكى آن به خورشيد است . ص 304 ، س : صبرى پاشا مؤلف مرآة الحرمين از دو نوشته ياد مىكند ، اما قاضى ابرقوه مترم سيرت رسول اللّه به نقل از ابن اسحاق از سه ورقه يا نوشته ياد مىكند و نوشته او چنين است : و ديگر نوشتهاى بيافتند به چهل سال پيش از آنكه وحى به پيغمبر ما آمدى و در آن نوشته بود : من يزرع خيرا يحصد غبطة و من يزرع شرا يحصد ندامة . گفتا : هركه نيكى كارد هرآينه خرّمى بدرود و هركه بدى كارد هرآينه ندامت بدرود . ( سيرت رسول اللّه ، ج 1 ، ص 177 ) . ص 303 ، س 15 : طبرى به نقل از محمد ابن اسحاق گويد : براى تخريب ، قريشيان كعبه را تقسيم كردند و سمت در ، از آن بنى عبد مناف و زهره شد ؛ و ما بين حجر الاسود و ركن يمانى از آن بنى مخزوم و تيم و بعض ديگر از قبايل قريش شد ؛ و پشت كعبه از آن بنى جمح و بنى سهم شد ؛ و سمت حجر كه حطيم بود از آن بنى عبد الدار بن قصى و بنى اسد بن عبد العزى بن قصى و بنى عدى بن كعب شد ( تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 839 ) . ص 339 : در داستانهاى ملى ايرانيان ، جمشيد يكى از بزرگترين پادشاهان سلسلهء پيشدادى و جانشين طهمورث ، مخترع آلات جنگى و شراب ، بانى شهر استخر ، و واضع جشن