أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)

458

مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )

به جاى آورند ، حضرت پذيرفتند و پيمان‌نامه‌اى با قريش بستند كه در تاريخ اسلام به صلح حديبيه اشتهار دارد . اساس صلح به قرار ذيل بود : 1 . ميان مسلمانان و قريش ده سال متاركهء جنگ باشد . 2 . هركه از قريش بدون اجازهء ولى خود پيش پيامبر رفت او را بازگردانند . 3 . هركسى از مسلمانان پيش قريش رفت ، قريش حق دارد او را نزد خود نگه دارد . 4 . دزدى و خيانت از طرفين ممنوع باش . 5 . هركسى يا قبيله‌اى بخواهد بتواند با يكى از طرفين پيمان و معاهده ببندد . ص 122 س 9 : قرآن در مدت 23 سال به تدريج بر حضرت رسول ( ص ) نازل شده است ، در خود قرآن اشاراتى هست براينكه ظاهرا قرآن يجا نازل شده است شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ : « ماه رمضان كه در آن قرآن فرو فرستاده شد » سورهء بقره / 185 و يا إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ : « و ما آن را در شب قدر فرو فرستاديم » سورهء قدر / 1 . به هر صورت سوره‌هاى قرآن بر حسب اينكه در مكه نازل شده يا در مدينه ، مكى يا مدنى خوانده مىشوند و در بيان مكى و مدنى سه قول است : 1 . مكى سور و يا آياتى است كه پى از هجرت نازل شده است ؛ و مدنى ، سورى است كه پس از هجرت نازل شده است و لو اينكه در سال فتح مكه در مكه نازل شده باشد يا در سفرهائى كه حضرت در مدينه نبوده است نازل شده باشد . 2 . مكى ، سور يا آياتى است كه در مكه نازل شده و لو پس از هجرت باشد ؛ و مدنى ، سور يا آياتى است كه در مدينه نازل شده است . بنابراين قول ، آياتى كه در سفرها نازل شده است نه مكى است نه مدنى . 3 . مكى ، سور و آياتى است خطاب به مردم مكه ؛ و مدنى ، سور و آياتى است خطاب به مردم مدينه . ص 127 ، س 16 : نخستين اثر نوشته شده از اروپائيان درباره عربستان از پدرو دو كوويليائو پرتغالى است كه در 1493 م / 898 ه . ق در ضمن مسافرت حبشه ، به عدن پاگذاشت و تا جده شيش رفت و اينكه مكه را هم ديده يا نه تا حدى مبهم است ، اما اروپايى ديگرى كه در كتاب حاضر با نام « لودو ويكو بارتاما » ياد شده و نام صحيح او « لودو ويكو دى و ارتما » ايتاليائى است و مدت طولانى در عربستان اقامت گزيد ، و ارتما به عربستان ، سوريه ، فلسطين ، هند و بشه مسافرتهاى فراوانى كرد ، وى به خدمت نظامى مماليك در دمشق درآمد و از اين طريق به عنوان زيارت خانهء خدا به مكه مسافرت كرد و نخستين اروپايى بود كه توصيفى از اين شهر و آداب حج كرده و بعدها با گزارش كسانى چون بوركهارت و ريچارد فرانسيس بر تن مورد تأييد قرار گرفت . و ارتما همچنين از عدن