أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
444
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
نموده و داخل مسجد الحرام كرد ؛ ليكن وسعتى كه از خيال پسر خطاب مىگذشت از الحاق اين بيوت نيز حاصل نشده ، لازم آمد كه بيوت و منازل ديگر نيز به حرم مسجد الحرام الحاق و علاوه شود . اگرچه اصحاب بيوت در دفعهء ثانيه به اعطاى مساكن خودشان راضى نشده متفقا بعض گفتگوها كرده و خواستند فسادى برپا نمايند ؛ و ليكن حضرت فاروق مخالفين را احضار كرده و ايشان را فرمود كه : بيت اللّه در ميان خانههاى شما ساخته نشده است ؛ بلكه شما در جوانب اربعهء آن تأسيس بيوت و مساكن نموده و بقعهء مقدّسهء كعبة اللّه را تنگ كردهايد . پس از آن پسر خطاب مبالغى ر كه قيمت خانهها بود و از طرف اهل خبره تعيين و تخمين شده بود حاضر ساخته و در خزينه كعبة اللّه نهاد و امر نمود كه بيوت مذكوره را منهدم ساخته و به مسجد الحرام علاوه و الحاق نمودند ؛ و حرم شريف مسجد الحرام را بطور مطلوب وسعت دادند . و امر نمود كه در اطراف حرم شريف دائرا مادار براى نهادن قناديل و شموع قدرى از دو قدم مرتفع به ديوارى ساختند و دروازهاى باز نمود كه به راههايى كه به مطاف سعادت داخل مىشد و قصىّ بن كلاب قرار داده بود ناظر بود . پس از آنكه عمليّات تمام شد ارباب بيوت منهدمه در نزد فاروق آمده و اظهار ندامت و اعتذار كردند و استدعا نمودند مبلغى به آنها داده شود كه بتوانند به آن واسطه براى خودشان مسكن و منزلى تدارك و مهيّا دارند و ليكن جناب خليفه تنخواهى را كه اولا تخمين شده بود به آنها داده و ايشان را ساكت و راضى نمود . ( سنه 17 ه ) . ذيل اين توسيع مسجد الحرام پنج سال بعد از ظهور سيل مسمّى به " امّ نشهل " بود . حكمت در مكّهء مكرّمه در هر ده دوازده سال بر حسب حكمت سيل مدهش و خوفناكى ظاهر مىشود و بعد از سيل يك بركت بسيار حاصل شده و بندگان خدا