أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
435
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
در اين كشف و ملاحظه معماران ابنيهء مسعوده و مهندسين مملكت عموما حضور داشتند ، مهندسين و معماران مواقع مذكوره را به طور دقّت و انتظام كشف و معاينه نموده ديدند كه سقف شريف و ديوارهايى كه هنوز خراب نشده است بكلّى پوسيده و از همديگر پاشيده شده است و به حضار خطاب كرده گفتند كه ابنيهء مسعودهء اين بقعهء مفخمه از مبناى خود حركت كرده است ما اينك به شما مىگوييم بعد از اين ما را متهم و مقصر ننماييد و نگوييد چرا در وقت و موقع آن نگفتيد ، در حضور مفتيان مذاهب اربعه و قاضى افندى و همهء اشراف و اعيان بلده صدق آن را گفتيم باز تكرار مىكنيم كه ابقاى بيت اللّه به تعمير تنها جواز ندارد و چون همه جاى بيت اللّه سست شده است ، لهذا تجديد كليهء آن لازم و متحتّم است و مدّعيات خودشان را نيز به شهادت جمع كثير از مسلمانان اثبات نمودند . حضار مسلمين كه اين ادعاى مهندسين و معماران را بدون ترديد تصديق نمودند براى آن بود كه محمد على بن علان را كه از علماى معترضين بود اسكات نمايند ؛ زيرا كه ابن علان ادعا مىنمود كه جايز نيست ديوارهايى را كه سقوط نكرده است خراب ساخت و بدين بهانه و دستاويز جمّ غفيرى از عوام اهالى را فريب داده به خيال اينكه نگذارد ديوارهايى را كه از تأثير سيل پوسيده و سقوط نكرده است منهدم سازند بناى آشوب و اختلال داشت . رضوان آقا نيز در تشخيص مسئله ترديد كرده از مفتيان مذاهب اربعه كه در علم و فقاهت مشهور آفاق بودند مسئله را استفتاء كرد . ايشان نيز در جواب گفتند كه : برحسب ضرورت و شهادت اهل خبره عمل نمودن و سعى و اقدام كردن در تجديد بنا جايز است و بايد اهتمام نمود كه در اين صورت مال حلال خرج شود . نظر به ورقه ممهورهء مهندسين و معماران و شهادت اكثرى از مسلمين روز سهشنبه سيم جمادى الآخر در عوض ديوارهايى كه خراب شده بود پردهاى را كه از تخته كشيده بودند برداشته احجار باقى مانده را برداشتند و به كمال توقير و احترام به محلى كه در نزد مدرسهء باسطيه معيّن شده بود گذاردند .