أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
43
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
كعبهء مكرمه چند سال خانهء تماثيل و اصنام بوده [ است ] . و الحاصل در اقطار حجازيه چه وقوعات و انقلابات روى داده است ، آنهايى را كه عائد به مكه بودند جداگانه و متفرعات مدينه منوره را نيز مجلّد ديگر ساخته و براى تكميل و تتميم آنها يك جلد تاريخ جزيرة العرب نيز نگاشته شد . اگرچه مرآت تاريخ تأسيس بيت الله را بهطورى كه مايهء اطمينان و اعتماد هركس بشود نمىتواند تعيين و ارائه كند ؛ و ليكن حقايق احوالى را كه متسلسلا از حضرت فخر رسل رسيده است و وقوعاتى را كه به تاريخ ثابت و محقق گشته و انقلاباتى را كه تا اين عصر واقع شده است عريض و عميق بيان و تدقيق نموده و هر وقعه را بهطورى كه بايد تعريف و تنميق مىنمايد . تماثيلى كه مرآة در نظر مطالعهكنندگان به جلوه خواهد درآورد عبارت از صور و متفرعات آنها است كه در فوق عرض و بيان شد . و اينكه مندرجات اين كتاب به ترتيب اعصار ملوك و ادوار سلاطين جمع و تلفيق نشده به برخى از صور و وجههها تقسيم و تفريق شده است براى آن است كه تعيين نمايد كه از ابتداى طرح و تأسيس كعبة الله الحرام و مسجد شريف رسول علّام در اماكن مباركه كه در قطر حجاز هستند چه انقلابات روى داده و آن مواقع مسعوده چقدر صدمات و وقوعات گذرانده است . بديهى است كسانى كه لفظ مرآة را مىشنوند آنچنان گمان و اعتقاد كنند كه در صحايف و سطور مرآة الحرمين به دلالت لفظ مذكور عكس صورت خويش را خواهند ديد ، و ليكن اگر معنى و مقصود از كلمهء مرآة را كه به معنى دورنما است به خاطر خود بياورند قائل و معتقد آن خواهند شد مرآة الحرمين براى احوال عموميّهء قطعه مسعودهء حجاز يك تاريخ كثير المنافع عمومى است . خلاصه برادران دينى خود را عرض و اظهار نموده بوديم كه تأليف مرآة مكه براى اين است كه فضايل بيت اللّه و اشكال و اقوال مواقع واقعه در اطراف آنجا و مآثرى را كه در جوار