أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
410
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
ما به درجهء لزوم رسيده است . در جواب موافق دستور العملى كه از عبد الملك وارد شده بود ، ديوار شامى بيت اللّه را هدم و قلع نموده از طرف حجر اسماعيل شش ذرع و يك وجب جا را در خارج گذاشته و باب شريف غربى را مسدود و ديوارى را كه از طرف شام خراب كرده بود موافق طرز قديمى كه قريشيان ساخته بودند « 1 » تجديد نمود . محل شريفى كه حجّاج او را به خارج گذاشت جهت حجر اسماعيل است . قبايل قريش به واسطهء نداشتن مخارج اينجا را در خارج بيت اللّه گذراده به اطراف آن در ارتفاع دو ذرع يك ديوار مستدير كشيده بودند . عبد اللّه بن زبير موافق احكام جليلهء حديث سالف الذّكر حركت كرده و حجر شريف مذكور را به داخل بيت اللّه گرفته وضع قديم ابراهيم را اعاده كرده بودند . حجّاج ملعون محض رغم عبد اللّه بن زبير محل شريف مذكور را به خارج بيت انداخته باب غربى بيت اللّه را مسدود و غرض جبلّى و فطرى خود را به ابن زبير در اين خصوص نيز شايع و ظاهر ساخت . مطالعه اينكه عبد الملك بدون لزوم و وجوب محض اشعار حجّاج به تغيير اساس بيت معظم مساعدت كرد منتج آن شد كه مايهء زوال سلطنت امراى بنو اميّه شده و سبب ظهور شوكت و اقبال اعيان بنو عباس بن عبد المطلب گرديد ؛ و آفتاب سلطنت به مفارق آل عباس تابيدن گرفت . يعنى ادارهء مغصوبهء امارت مبدّل به اصول خلافت شده ماه منير حكومت بنى اميّه به كلّى آفل و منخسف و مقاليد رتق و فتق امور مسلمين به ايادى آل عباس مفوّض و منعطف گرديد . استطراد اول خلفاى بغداديه كه سلالهء آن به عباس بن عبد المطلب منتهى مىشود ابو العباس سفّاح بن محمد بن على بن عبد اللّه بن عباس و آخر آنها مستعصم باللّه عبد اللّه بن مستنصر باللّه منصور بن ظاهر باللّه محمد است .
--> ( 1 ) . متن : سوخته بود .