أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)

386

مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )

مشهور در آسيا محاربه مىنمود و اردويى به ميدان جدال فرستاده بود كه از اين استحكامات مجهز بود . الحاصل قبل از آنكه اسلحهء ناريّه اختراع بشود اقوام هنديه فيلهايى را كه موافق قوانين عسكريهء خويش تعليم كرده بودند به محاربه مىفرستادند ؛ و على العموم معتقد آن بودند كه هر اردويى كه داراى اين استحكامات عارضى باشد از همهء اردوها با قوّت و غالب خواهد گرديد ؛ ولى چون فيلها از شعلهء باروت و صداى توپ و تفنگ رم مىكردند بعد از اختراع اسلحهء ناريّه آوردن فيلها به ميدان جدال موقوف و متروك گرديد . ابنيهء رصينه بيت قلّيس بتخانهء قليس كه ابرهه در صنعاى يمن ساخته بود يك بناى مستحكم و مربّع الشكلى بوده ، ديوارهاى آن شصت ( 60 ) ذرع و 85 قدم ارتفاع داشته و ثخن آن شش ( 6 ) ذرع 8 قدم 8 پوس ، قاعدهء سفلاى آن از سطح زمين ده ( 10 ) ذرع پر كرده شده و بالاى آن به سنگهاى ملوّن و مصيقل مفروش و در مقابل در آن از رخام آينه فام مجلّا يك پلّكان ساخته شده بود . ديوارهاى آن از زمين بيست ( 20 ) ذرع از احجار منقوشه كه اهل يمن چورب مىگفتند ساخته شده و در اطراف بالاى او نيز رخام متلونهء عجيب الآثار گذاشته شده و به رأس زواياى اشكال مثلثه كه از رخام مركوز بود از آبنوس يك هيكل انسانى مركوز شده و بر بالاى رئوس هياكل نيز به هريكى يك ستون كه از مرمر مصنوع بود گذاشته شده بودند دائرا مادار در اطراف او به دويست ( 200 ) ذراع فاصله يك دروازهء بسيار بزرگ مفتوح مىشد و درهاى اين دروازه در چهارده ( 14 ) ذرع ارتفاع و چهار ( 4 ) ذرع عرض و از يك پارچه نحاس ساخته شده بود . از مدخل دروازهء مذكور الى پلهء در قليس يك پل محدود بود كه طول آن هشتاد ( 80 ) ذراع ( 112 ) قدم 4 پوس و عرض آن چهل ( 40 ) قدم 65 ذرع 8 پوس بود و مسمارهاى اين پل عموما از طلا و نقره و تخته‌هاى از درخت ساج بود . در داخل بيت قليس در مربع چهار ( 4 ) ذرع 856 قدم 8 پوس يك قصرى موجود بود ؛ در يمين و يسار اين قصر دو عدد كره و يك شجره بزرگ بود كه از طلاى خالص