مرور مىنمايند ، چنان كه عبد اللّه بن عباس هنگامى كه با پدر خود در مسجد بود صورت حضرت ختمى مآب و حضرت جبرئيل را تنها خود ديده و به حضرت رسول عرض كرده است و حضرت رسول او را اخبار فرموده‌اند كه او خود اعمى خواهد شد ؛ و ليكن حضرت ايزد پاك او را در امر دين تفقيه نموده و مطلع تأويل خواهد فرمود . حضرت ايزد پاك آنان را كيفيتى مرحمت فرموده‌اند كه به هر صورت مختلفى كه اراده نمايند متشكل مىگردند ، چنان كه ما مقتدر مىباشيم كه هر وقت بخواهيم شكل و صورت البسهء خود را تبديل نماييم . چنان كه تبديل اشكال البسه براى ما مسخر است ، اشكال صور نيز آنان را تابع و منقاد است ، چنان كه هر موجودى به شكلى كه متشكل مىشود متصرّف مىباشد ، البسهء كثيف ماها از پشم و پنبه و ابريشم و البسه لطيف آنان از منسوجات هوا و اشعّه است . مع ما فيه اجسام ملائكه و جن از هوا رقيق‌تر و خفيف‌تر است . هر وقت ايزد پاك اراده فرمايد كه ملائكه و جن را بر ما بنمايد كيفيّت مخصوصى به هوا اعطا فرموده و امر مىنمايد كه به هر شكل و صورتى بخواهند درآيند و انسانها نيز آنان را در شكل و صورتى كه داخل شده‌اند مشاهده مىكنند . در حق ملائكه در قرآن كريم فرموده شده است وَ لَوْ جَعَلْناهُ مَلَكاً لَجَعَلْناهُ رَجُلًا وَ لَلَبَسْنا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ « 1 » اگرچه هيچ گاهى ممكن نيست كه ملك حقيقت انسان شود ؛ و ليكن به واسطهء تكاثف هوا به هيئت انسان داخل مىشود ؛ زيرا اگر هوا مانند سراب تكاثف پيدا كند رؤيت آن امكان‌پذير است . اگر كسى گويد كه معنى آيه جليلهء إِنَّهُ يَراكُمْ هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ « 2 » چيست ؟ در جواب گفته مىشود كه اگرچه در صورتى كه خلّاق عالم آنان را خلق كرده است ديده نمىشوند ؛ و ليكن ممتنع نيست كه در اشكال سگ و گربه مرئى شوند بلكه وقوع رؤيت آنها در اين صور على الاكثر مشهود است . حضرت شيخ گويد يكى از اينها شبى در شكل كلبى از كلاب قبيله كه از دنس سالم و عارى بود نزد من آمده از من زياده از هفتاد مسئله كه راجع به توحيد بود سئوال كرده و جواب خواست . و فرّاش به خيال اينكه كلب واقعى است مسجد را به آب و گل شسته و تميز نمود . من سئوالاتى را كه او پرسيد در كتاب موسوم به كشف الحجاب و الران على وجه اسئلة الجان خود حل نموده و

--> ( 1 ) . انعام / 9 . ( 2 ) . اعراف / 27 .