أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
351
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
لاحقه [ جنّ ] از وجههء اولى تا اين صحيفه به مناسبت مقام دائر به جن و شيطان بعض مباحث و حكايات نوشته شد ؛ و باز گفتيم كه بعضى از اجنّه به جوف اصنام وقت جاهليه حلول نموده اخبار غيبيّه را كه از آسمان مىگرفتند به بتپرستان از زبان اصنام و اوثان اخبار مىنمودند و ما براى تقويت مدعاى خويش بعض ابيات مسجّع و كلمات مقفّى را كه به واسطهء دلالت بعض حكايات مرويهء موثوقه كه از اصنام شنيده مىشد ثبت و ضبط نموديم . اگرچه براى كسانى كه صاحب فضل و ايقان و دانش و عرفان هستند اثبات وجود جن و شيطان و تعريف حال و شأن آنان را احتياج نيست ؛ و ليكن چون مرآة الحرمين را عوام النّاس نيز مطالعه و ملاحظه خواهند نمود لهذا لازم آمد كه در اين مقام از وجود جن و شيطان و طور و حالت آنان براى اطلاعات شمه و شطرى مرقوم داريم . چنانكه قارئين كرام نبايد وجود اجنّه و شياطين را استغراب نموده و وقوعات و حكاياتى را كه به آنها نسبت داده مىشود به نظر حيرت و استعجاب ببينند . وجود اجنّه و شياطين به قرآن مبين ثابت و محقق است . حكاياتى كه نوشته شد و صحت اشعار و كلمات مسجّع و مقفّى كه از قول اصنام مرقوم گرديد ، به اخبار و شهادت اصحاب كبار مصدق است . اين دو طايفه مقتدر درآنند كه به هر صورت و شكلى بخواهند متشكل گردند ، به هر زبانى تلفظ و تكلم مىنمايند و اصوات خويس را به صداهاى انسان شبيه مىسازند ، انسان را اغفال نموده و به ترتيب و تدارك حيل و دسايس مختلفه آنان را اضلال مىنمايند . اين اجنّه و شياطين قبايل و عشاير دارند و با همديگر محاربه و مشاتمه مىنمايند . تا زمان بعثت حضرت فخر كائنات از آسمان استراق حوادث و اخبار مىنمودند بعدها ممنوع گرديدند . اگرچه به بعض خواص اشخاص مسخّر مىشوند ؛ و ليكن مجالست و مصاحبت با آنها مولد كبر و نخوت است . محى الدّين اعرابى در فتوحات خود و عبد الوهاب شعرانى در مؤلفات خويش كه شامل اسرار و خفاياى حكميه است دائر به اين مسئله حقايق بسيار نگاشتهاند . ما هم محض اينكه مطالعهكنندگان به حقايق مبسوطه كسب وقوف و اطلاع نمايند و از كلفت و زحمت مطالعهء كتب بسيار برهند آن حقايق را به همين صورت مرآة نقل و تذبيل نموديم .