أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
272
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
سدانت كعبة اللّه را عثمان بن عبد الدّار و رياست دار النّدوه را نيز عبد مناف بن عبد الدّار در عهدهء خود داشت . چون اولاد عبد مناف بن عبد الدّار در حيات عمومى خودشان نيز رياست دار النّدوه را به امر و تكليف آنان به عهده گرفته بودند ، هريك از قريش اگر مذاكرهء امر مشكلى را آرزو مىنمود نزد عامر بن هاشم بن عبد مناف بن عبد الدار رفته و عامر دار النّدوه را باز كرده و به اشرافى كه در آنجا اجتماع مىنمودند رياست مىكرد و اين رياست را هم گاهى اولاد هاشم بن عبد مناف و گاهى هم برادرزادههايشان ايفا مىنمودند . حجابت كعبة اللّه بعد از عثمان بن عبد الدّار به اولاد او و در آخر به عبد العزّى بن عبد الدار [ و ] در وفات او به ابو طلحةبن عبد العزّى بن عبد الدّار و در ارتحال او به اولاد و احفاد او انتقال يافته است . چون متفاح شريف كعبة اللّه هنگامى كه عثمان بن طلحه به مدينهء منوّره هجرت كرد به يد استقلال عمو زادهء او شيبة بن عثمان رسيد الى زماننا هذا در دست اولاد و احفاد شيبة بن عثمان مانده است . سقايت به وزن نهايت در عصر جاهليّه مأموريّت مخصوصى بود كه حجّاج وارده را به آب شيرين اسقا و اروا مىنمودند . در ازمنهء آخرهء دور جاهليّه و اوايل عصر اسلاميّه چون در مكّهء مكرّمه آب شيرين ناياب بود از جاهاى دور آب آورده ، آب خرما و كشمش داخل نموده در مقام شربت به حجّاج مىدادند و اين خدمت را كسى ايفا مىنمود كه مأموريّت منصب جليلهء سقاية الحجّ را حائز مىشد . كسانى كه الى ظهور زمزم خدمت سقاية الحج را در عهده داشتند به طور مذكور فوق آب را به مشكهاى زياد پر كرده يكطرف كعبة اللّه را مركز قرار داده تشنگان حجّاج را سيراب مىنمودند كه جهت عمدهء آن فقدان و كمى آب بود ؛ زيرا كه در اواخر دور جاهليّه عبد شمس بن عبد مناف در ذى طوى و هاشم بن عبد مناف در شعب ابى طالب و مطعم بن عدى بن نوفل بن عبد مناف در مسفله چاهها حفر نموده بودند .