بالاتر از هر صاحب علمى عالمى ديگر است و در مثل اين موارد نبايد حكم به بطلان كرد بلكه بايد توقف نمود تا براى ديگرى ظاهر شود آن چه براى او ظاهر نشده و اين حديث از اين قبيل است . حديثى است مشهور و صحيح داراى طرق متعدد و هر طريق آن به طور جداگانه كمتر از مرتبهء حسن نيست و مجموع طرق آن مىتواند انسان را به قطع به صحتش بر طريق بسيارى از اهل حديث برساند و اما اين كه اين حديث مخالف حديثى است كه در صحيحين آمده قبول نداريم زيرا بين اين دو معارضه وجود ندارد » . « 1 » 12 - تكذيب حديث « مدينهء علم » ابن‌تيميه : « حديث ( من شهر علم هستم و على دروازهء آن است ) ضعيف‌تر و سست‌تر و در زمرهء احاديث جعلى است . گر چه ترمذى آن را روايت كرده ولى ابن‌جوزى آن را ذكر و بيان نموده تمام طرقش جعلى است و دروغ بودن آن از خود متن نيز شناخته مىشود » . « 2 » پاسخ : حافظ سيوطى دربارهء اين حديث مىگويد : « حديث على را ترمذى و حاكم و حديث ابن‌عباس را حاكم و طبرانى و حديث جابر را حاكم نقل نموده‌اند . . . در نتيجه اين حديث به تمام طرقش منتهى به درجهء حسن مىشود كه قابل احتجاج به آن است و لذا ضعيف نيست چه

--> ( 1 ) اللآلى المصنوعة فى الاحاديث الموضوعه ، ج 1 ، ص 347 ( 2 ) منهاج السنه ، ج 4 ، ص 138 ؛ مجموع فتاوى ، ج 4 ، ص 410