نفس هيچ عامل حقيقى بهتر از تربيت حج نيست . پس حج براى نفوس شريره و سركش تربيت دهنده‌اى خوب و پاكيزه‌كننده‌اى نيكو است . بسيارى از خلفا و پادشاهان اسلامى در زمان‌هاى گذشته فريضهء حج را انجام مىدادند . تا اينكه خودشان بدون واسطه بر حال رعيت و مردم كشورشان آگاه و واقف شوند و اين كار در سياست داخلى و خارجى كشورشان بزرگترين فايده را به ايشان مىرساند و اميد است كه فرمانروايان مسلمين فريضهء حج را امرى بزرگ بشمارند و جلال و عظمت آن را زنده نگه دارند ، تا بدان سبب خود و كشورهايشان زنده و استوار باشند ، چه همانا اگر ايشان اندكى از مقام خود تنزل نموده و به ميان دستجات مردم فرود آيند و با همهء آنها اعم از دور و نزديك ملاقات كنند و آواز فقير و گريهء نابينا را بشنوند و نياز شخص گرفتار و مقدار تأثّرات درونى مستمندان را - كه ديوار رفعت و عظمت پادشاهى از شناختن حقيقت حال ايشان حائل شده - دريابند و آشنا شوند ، هر آينه آنچه را كه بر ايشان واجب است نسبت به حال رعيتشان اطلاع كامل يابند ، و به عاطفه مهربانى متوجه شوند ، و به حالتى كه ستم رسيدگان به آن مبتلا هستند اندوهگين مىشوند و غمخوارى نمايند و براى كمك به ناتوان و ضعيف و فريادرسى مضطر و بيچاره شتابند و كار كنند ، بزرگان و اعيان نيز در كارهاى خير از ايشان پيروى خواهند كرد ، و به آنچه در سرشت همه است از پيروى كسانى كه برترى دارند به