و درستى و فرستادگان هدايت و دعوت كنندگان به اخلاق و يارىكنندگان خوبى و نيكويى خواهد بود . زنده باد اسلام و احكام متين و ارزندهء آن . اسلام چنان كه دانستى مقصودى ندارد جز دعوت و ترغيب مسلمين به ايمان و زندگى پاكيزه ، و رشد معنوى كه قوىترين سلاح جنگى و كاملترين اسلحه اخلاقى و ادبى است . حج عبارت است از تربيت دقيق نفسانى و پرورش جسمانى و تربيت ادبى و پيشرفت‌هاى اجتماعى و بيدارى روح سياسى و تكامل تربيت دينى به رساترين وجهى كه ممكن است تصور شود و عالىترين نحوى كه امكان اعتبار دارد . و آن نظامى است كه به راستى درهاى يكتاپرستى و ايمان به خدا را به روى اشخاص كم هوش و كم‌خرد مىگشايد ، و حس حق‌شناسى و تحكيم مبانى ايمانى را با همهء دقايق و حدود آن بر سركشى طبيعت تفوّق مىدهد . اجتماع صدها هزار نفر از تمام نقاط زمين در عرفات در حالى كه دنيا را فراموش كرده و هوس‌ها را پشت سر انداخته‌اند ، همه با يك طرز فكر ايستاده ، و به يك طرف روى آورده‌اند ، نوع لباس همه يكسان است ، و به يك نظام مخصوص درآمده‌اند ، همگى به سوى خداوند يگانه روى آورده ، با كلمات آسمانى و اشارات غيبى او را مىخوانند و به درگاه او تضرّع و زارى مىكنند ، به روش بندگى ايستاده ، و به سوى جلال و بزرگوارى پروردگار گردن كشيده ، در