اجتماعى است . حج داراى انواع فضيلت‌ها است كه هر كس آن را از روى حقيقت و معرفت با توجه به دقايق و شروط و آداب آن انجام دهد ، او را از تاريكىها بيرون كشيده و به جهانى از نور كه خالى از جميع شرور است وارد مىسازد . انجام دهنده آن بر مىگردد ، در حالى كه حقيقت خود را در برابر پيشگاه خداوند متعال خالص نموده و خداشناسى گشته كه از سرزنش هيچ ملامت‌كننده‌اى نمىترسد ، و بنده‌اى شده كه در مقابل كليهء امور و پيش‌آمدها خود را به حضرت آفريدگار سپرده و تسليم او ساخته . بازگشت مىنمايد ، در صورتى كه قبلًا شخصى بود مادى و زياده‌رو در دوستى دنيا و آزمند و طمعكار و بخيل و بد اخلاق ، و براى طلب معيشت و روزى شايد از محرمات نيز اجتناب نمىكرد و اكنون از مهربانى و خير و فرمانبردارى ، و شجاعت و شهامت ، و وقار و جمال و كرم و نيكوكارى دل او آكنده و لبريز گرديده است ، و به تحقيق آن قوه شيطانى كه او را به دنبال خواسته‌هاى دروغ مىرانده و به طلب آنها وادارش مىنموده و به هوس‌ها و آرزوهاى خيالى او را بنده خود كرده بود ، از او دور شده و آن بستگى و بىخردى حيوانى و سستى انديشه و نادانى او را ترك نموده و زنگ همه تعلقات از وجودش زدوده گرديده . باز مىگردد در حالى كه خداوند متعال آرامش در دل را به او