الشيخ جوادي الآملي

95

عرفان حج (فارسى)

بيتوته ، هم به ياد خدا و پيامبر هستيم و هم به ياد پدران ، اجداد و نياكان خود مىافتيم و خوبىها و فضائل آنها را ياد مىآوريم و غرضى به عنوان فخرفروشى يا چيز ديگر نداريم بلكه مىخواهيم حقوق آنها را ادا كنيم . آيا اين روا است يا روا نيست ؟ امام سجّاد - ع - در جواب فرمود : شما مىتوانيد راه بهترى را طى كنيد كه هم ثواب بيشترى ببريد و هم حقوق گذشتگانتان را بهتر ادا كنيد . قبل از تبيين جواب امام سجّاد - عليه السلام - تشريح يك نكتهء تاريخى و تفسيرى سودمند است و آن نكتهء تاريخى ، اين است كه حجّ در دوران جاهليت و بت‌پرستى هم بود كه گروهى در ايام منا مفاخر نياكان خود را به عنوان فخرفروشى ذكر مىكردند . همانطورى كه در بازار عكاظ از زيادى ثروت و زيادى قبيله يا قدرت غارتگرى بستگانشان سخن مىگفتند و آن را مايهء فخر مىشمردند و مىگفتند : قبيلهء ما بقدرى قوى بود كه فلان گروه و قافله را غارت كرد يا در فلان غارتگرى برنده شد يا در فلان جنگ زد و خورد به نفع قبيلهء ما بود و . . . و خلاصه به غارتگرى ، تجاوز و تهاجم تباران خود فخر مىكردند . قرآن كريم اين نكتهء تاريخى را گوشزد مىكند و خط بطلان بر آن مىكشد و راه صحيح ارائه مىدهد فرمود : « وقتى برنامهء عرفات را انجام داديد و به پايان رسانديد و به طرف مشعر حركت مىكنيد ، به ياد خدا باشيد . » و همچنين وقتى مشعر تمام شد و به منا مىرويد ، آنگاه كه خواستيد مناسك منا را انجام دهيد ، همانطورى كه قبلًا در دوران جاهليّت به ياد