مسأله‌ى 24 : نمازهاى پنجگانه - و نيز روزه‌ى رمضان - در تمامى آفاق جهان واجب و پابرجاست ، و اگر افقى برخلافِ عادت ، شب و روز معمولىِ پياپى نداشت ، كه مدّت‌ها روز و مدّت‌هاى ديگرى شب بود ، در اين‌گونه جاها افق « ام‌ُّالْقُرى » را بايد در نظر داشت ، كه رسالتش و قرآنش ، و برحسب اطلاقِ « ام‌ُّالْقُرى » « 1 » افقش نيز در تمامى مواردِ مشكوك ميزانِ اصلى است . روى اين اصل ساعات شرعىِ شبانه و روزانه‌اش بايد برمبناى افقِ مكّه باشد . و اگر شخصى در يكى از آفاقِ زمين نماز صبح را به‌جاى آورد و آفتاب طلوع كرد و سپس با هواپيما به جايى ديگر رفت كه مجدداً طلوع فجر شد ، مجدداً بايد نماز صبح را بخواند ، چنان‌كه نمازهاى ديگر نيز همين‌گونه است . مسأله‌ى 25 : روزه - و به اصطلاح قرآن « صيام » نگهبانيست دوجانبه ، كه‌شما خود را از خوردن ، آشاميدن و عمل جنسى نگهدارى كنى و روزه نيز شما را از شهوات حرام نگه‌دارد . روزه‌ى رمضان تنها در حالت عُسر و ضرر حرام است ، و به‌هنگام حرج كه طاقت‌فرسا باشد واجب نيست كه : « وَعَلَىالَّذينَ يُطيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكينٍ » « 2 » و در عين حال : « وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيرٌ لَهُ وَأنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إنْ كُنْتُمْ تَعْلَمونّ » « 3 » و اگر « مَنْ كانَ مِنْكُمْ مَريضَاً أوْ عَلى سَفَرٍ » « 4 » مستثنى شده‌اند ، تنها بر ميزان « عسر » است و نه صرفِ بيمارى و سفر كه « يُريدُاللَّهُ بِكُم‌ُالْيُسْرَ وَلايُريدُ بِكُمُ الْعُسْرَ » « 5 » و آيا پيرى ناتوان كه روزه براى

--> ( 1 ) - سوره‌ى شورى ، آيه‌ى 7 ( 2 ) - سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 184 . ( 3 ) - سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 184 . ( 4 ) - سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 184 . ( 5 ) - سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 185 .