همجوار بوده ، و سپس تصاعد كرده باشد ، و اين سخن نتيجهء دقت و بررسى كامل در بحثهاى گذشته پيرامون چگونگى تولد جهان و تشكيل طبقات آسمانى و . . . است . روايات در پيرامون رتق و فتق زمين و آسمانها در احاديث اسلام تنها اشارتى بهرسه مرحلهء رتق و فتق شده ، و احتمال چهارم را كه ببرهان مخالفت با قرآن ابطال نموديم با روشنترين بيان انكار و تكذيب نموده است : چنان كه در احاديث گذشته تولد جهان را از انفجار ماء ، و خاكستر باقيمانده و ته‌نشين اين انفجار را مادهء زمين ، و گاز متصاعدشرا مادهء آسمانى معرفى كرده بود . در حديث كلينى نيز در موضوع سؤال مرد شامى از حضرت باقر عليه السّلام راجع بآيهء مزبور فرمايد : « 1 » فقال له ابو جعفر عليه السّلام : « فلعلّك تزعم أنهما كانتا رتقا متلازقتين متلاصقتين ففتقت احداهما من الاخرى ؟ » فقال : نعم . فقال ابو جعفر عليه السّلام : « إستغفر ربك فإن قول اللّه عز و جل : كانتا رتقا ، يقول : كانت السماء رتقا لا تنزل المطر و كانت الأرض رتقا لا تنبت الحب ، فلما خلق اللّه تبارك و تعالى الخلق . . . فتق السماء بالمطر و الأرض بنبات الحب » . فرمود : شايد پنداشته‌اى كه آسمان و زمين ( در وضع كنونى خود ) از آغاز بهم پيوسته بودند ، و سپس پروردگار آن دو را از هم جدا كرد ؟ ( مثلا زمين جرقه‌اى

--> ( 1 ) - نقل از برهان جلد 3 ص 58 .