حرارت بيش از يك بيليون درجه كه در فرضيهء مذكور براى بخار نخستين حدس زده شده احتمال دوم را از لفظ بخار تأييد مىكند . امّا اين سخن كه در ذيل از بعضى نقل كرده كه : در زمانى اسبق اجرام مادى خيلى رقيق و پراكنده وجود داشته . . . با خصوصيات حروف نخستين تكوين « ماء » بهتر سازش دارد . و جهت اينكه اين نظريه را دونالد هانرى سخيف خوانده نه از لحاظ اصل مطلب است ، بلكه از جهت جملهء ذيلش « و دفعتا بهم پيوسته » كه حاكى از تصادف در آفرينش و انكار آفريدگار است ، مىباشد . در هر صورت ما در آغاز آفرينش نبوده‌ايم تا بدانيم مادر نخستين جهان چه بوده است ، و روى اين اصل بيوگرافى و خصوصيات آن را تنها از كتاب الهى و گفته‌هاى وحى بدست مىآوريم ، و فرضيه‌هاى دانشمندان نيز بهر اندازه‌ايكه با كلام وحى سازش داشته باشد پذيرفته‌ايم . خلاصه و نتيجه گفتار : مادهء نخستين جهان : آب ، يا دو اتم اكسيژن و هيدروژن ، يا مجموع اتمها ، و يا اجزاء اتمها نيست . بلكه ماده‌ايست يكنواخت كه سابقهء تركيب نداشته « و لم يجعل للماء نسبا » و خود سررشتهء تمامى عناصر و چهره‌هاى گوناگونست « و جعل نسب كلّ شىء إلى الماء » كمترين اجزائى كه ميتوان براى اين ماده پذيرفت دو جزء است « وَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ » اين آيه چنان كه گفتيم نمودار تركيب تمامى مواد جهانست ، و كمترين اجزاء ماده را دو جزء معرفى كرده - زيرا مادهء نخستين نيز چيز است و مشمول « كل شىء » در آيهء فوق مىباشد . * * *