2 - عرش كنايه از حاكميّت و سلطنت و تدبير الهى است ، به اين معنى كه پيش از خلقت زمين و آسمان تدبير الهى در عالم اجسام تنها بر آب مادهء اصلى جهان بوده ، زيرا جز آب هنوز مادهء ديگرى بوجود نيامده بود . 3 - اينكه عرش عالمى است روحانى كه اجمال و فشردهء تمامى حوادث در آن منعكس و نمودار است ، و بر تمامى عوالم جسمانى و روحانى احاطه دارد ، و هم او مصدر فرمان و حكم الهى است بر جهان خلقت ، و نه آنكه آفريدگار جهان بر آن تكيه زده باشد ، مانند پادشاهان كه بر تخت سلطنت تكيه ميزنند . معنى دوّم از شريف رضى رضوان اللّه عليه است كه در كتاب تلخيص البيان تحقيقى روشن در اين پيرامون آورده ، و با معنى سوّم نيز سازش دارد . و جاى ترديد نيست كه عرش بمعنى سوّم در بسيارى از آيات عرش مراد بوده و روايات بسيارى هم بر آن گواه است . نتيجه گفتار : از آيهء مورد بحث بگواهى احاديثى بسيار چنان مينمايد كه : آفرينش جهان از مادّهء ماء ( آب ) آغاز شده ، كه شالودهء خلقت آسمانها و زمين و چهره‌هاى گوناگون آفرينش است ، و اين تنها آيه‌ايست در سراسر قرآن كه درصدد گزارش مادهء نخستين خلقت آمده ، و روى جهاتى چند كه خواهد آمد آن را بنام : ماء ( آب ) ناميده است « 1 » . ولى نكتهء مهم و اساسى اينست كه به‌بينيم حقيقت اين مادّه چه بوده ، و راه شناخت آن چيست ؟

--> ( 1 ) - در تفسير « الفرقان » بخش مفصّلى در اين زمينه آمده است .