2 - فَمَنْ يَعْمَلْ . . . پس هر زشت و زيبا از گفته‌ها و اعمال خويشتن را خواهند ديد و شنيد . . و پس از ديدن ظاهرى حقيقت آنها را خواهند چشيد . بنابراين ، خبرگزارى زمين نيازمند بتأويل و توجيه ببرخى از سخنان گذشتگان و يا معاصران نيست ، بلكه اين اخبار بمعنى نمودار ساختن انعكاسات اعمال است ، كه مردمان كردارهاى خود را بوسيلهء گزارش زمين خواهند ديد ، و گفته‌هاى خود را خواهند شنيد . و چنانچه گزارش زمين بمعنى ديگر باشد ، ديدن اعمال نيز معنى ديگرى از قبيل پاداش اعمال و مانند آن خواهد داشت . اخبار : على بن ابراهيم قمى در آيهء « ليروا أعمالهم » گويد : مردمان بر آنچه كرده‌اند آگاه مىشوند ، و خالد بن يحيى « 1 » از حضرت صادق عليه السّلام در ذيل آيهء : اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً نقل كرده كه فرمود : « بندگان خدا بروز رستاخيز آنگونه بأعمال خود آگاه ميشوند كه گوئى در همان حال انجام داده‌اند ، و در آنهنگام خواهند گفت : يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها اى واى بر ما . . ! اين چگونه ثبت شده كه هيچ خرد و بزرگى را فروگذار نكرده مگر آنكه برشمرده . و از رسول خدا صلى اللّه عليه و آله است كه آيهء : يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها را خواند و فرمود : « ميدانيد گزارش زمين چيست » ؟ گفتند : خدا و رسول ميداند - فرمود : « گزارش زمين بدين‌گونه است كه بر تمامى اعمال مرد و زن گواهى

--> ( 1 ) - بحار الأنوار ( ج 7 ص 334 ) .