و رويهمرفته روش تحقيق در كتاب حاضر و هرگونه بحثى كه پيرامون حقايق قرآنى براى نگارنده پيش آيد ، چنان نيست كه مطلبى را از نظر علم عصرى مسلّم وانمود ساخته و آياتى از قرآن كه احيانا درين زمينه است به همان نظر تفسير و تأويل كند ، زيرا اين رويّهء خطرناك حقايق قرآنى را نيز مانند نظرات دانشمندان بشرى همه وقت متزلزل و دچار نشيب و فرازهاى گوناگون مىكند . بلكه منظور اينست كه آنچه امكان دارد از آيات مقدّسات قرآنى و ضمنا رواياتيكه از لحاظ ميزان درست به نظر ميرسد با كاوشهائى پيگير بدست آورده و در دسترس متفكّران گذاريم ، و در هر مورد كه دليلى قاطع و روشن بر مطلبى نداشته باشيم بعنوان احتمال و فرضيّه‌اى متكى بر احتمالات معانى قرآنى وانمود سازيم . و اگر در پيرامون مباحث كتاب حاضر سخنان و نظراتى از دانشمندان گذشته و يا حاضر يادآور شويم ، تنها به منظور استخدام دانش بشرى براى تشخيص حقايق كتاب الهى است ، چنان كه براى دريافت نكات ادبى قرآن از استخدام علوم صرف و نحو و معانى و بيان و . . . ناگزيريم . و هو الهادى . نجف اشرف : د - محمّد صادقى * * *