1 - پيدايش كوهها ، 2 - بركات ، 3 - اقوات در زمين در چهار دوران : سه عمل در چهار دوران ؟ : از پيش گذشت كه برحسب دورنمائى روشن از آيات و تصريحاتى از روايات - زمين در آغاز توده‌اى آتشين و مذاب بوده ، و بهيچوجه قابل پيدايش حيات از حيوان و انسان و نبات نبوده است ، و چنان كه از آيهء ذلول « 1 » يافتيم : زمين در آن هنگام چموش و مضطرب بود ، و سپس آفريدگار بزرگ رام و راهوارش فرمود تا براى زندگى آماده شود . بدينوسيله كه : حرارت فوق العاده‌اش بسردى گرائيد ، و حالت روانى و نرميش به سفتى و سختى تبديل گشته ، و آمادهء پذيرفتن بارانها و پرورش دادن بذرها و نباتات ، و در نتيجه پديد شدن حيوان و انسان شد ، كه از اين فضا و قوتهاى گوناگون زمين بهره‌ها گيرند ، و بر پيكر وسيع اين مركوب راهوار به اين سو و آن سو روان گردند : فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ . . خداى بزرگ بدين منظور زمين را ذلول و راهوار فرمود تا ما بر گردهء او راه رويم و از روزيهاى رنگارنگ خدا بهره‌مند گشته و : وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ . . [ الملك 15 ] . پس از زمانهاى مقدر توشه‌هائى براى آن جهان برگرفته و بسوى او رهسپار شويم . . . بنابرآنچه دانستيم به گونه‌اى مييابيم كه : نخستين حادثه‌ايكه پس از آفرينش زمين به روى آن پديد شد : چين‌خوردگيهاى پيگير و دامنه‌دار سطح خارجى زمين

--> ( 1 ) - هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا .