الشيخ محمد الصادقي الطهراني
102
ستارگان از ديدگاه قرآن (فارسى)
و بعبارت روشنتر : خدا زمين و كوهها و بركات و اقوات آن را در چهار روز آفريد كه : در دو روز از اين چهار ، زمين را و در تتمهء چهار روز كوهها و اقوات و بركاتش را پديد آورد . سپس براى اينكه اين توجيه خلاف ظاهر را بفهم نزديك كند ، مثال زيرين را آورده كه : اگر گفته شود از بصره بكوفه در دو روز ، و تا بغداد در چهار روز ، رفتم ، در اين سخن دو معنى محتمل است : 1 - دو روز از بصره بكوفه ، و چهار روز از كوفه به بغداد ، جمعا شش روز است . 2 - مجموع آغاز و انجام سفر چهار روز بوده ، و مقصود از « تا بغداد در چهار روز » كه : و از بصره تا بغداد چهار روز انجاميد ، در نتيجه : از كوفه تا بغداد در باقيماندهء چهار روز طى شده است . ولى اين توجيه بجهاتى چند مخدوش و نادرست است : 1 - در صورتىكه دو احتمال گذشته را براى مثال فوق بپذيريم با اين وصف شكى نيست كه احتمال نخست ظاهر و دومى نيازمند بقرينه است . 2 - احتمال تنها در زمينهاى شايسته است كه كار مورد نظر از آغاز و انجام يكسان و يكنواخت باشد ، تا بكمك قرينه بتوانيم زمان اول را در زمان دوم نهاده و مقصود از دومى را باقيماندهء تمامى زمان انجام فعل گيريم ، چنان كه در مثال بالا ديده مىشود ، كه كار تنها مسافرتيست يكنواخت ، و روى اين اصل ميتوانيم بگواهى قرينه دو روز اول را ، بخشى از چهار روز بعد بدانيم . ولى در صورتى كه چند عمل گوناگون در چند زمان انجام گيرد خود اين اختلاف كار مقتضى اختلاف زمان و استقلال وقت هريك از افعال گوناگون است ، چنان كه در آيهء فوق نيز اين گونه به نظر ميرسد . زيرا كارى كه در دو روز نخست انجام شده آفرينش زمين است « خلق الأرض فى يومين » و كاريكه در چهار روز بعد انجام گرفته پديد آوردن كوهها و بركات