از موارد فرموده الهى « ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِىالدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » است كه چون بالاخره اصل مسح اين انگشت زخمى ساقط نيست بنابراين روى دوا و يا هر چيز ديگرى را كه فاصله‌ى ميان مسح و زخم است مسح كن ، تا در اين مسح زيان نبينى و تكليف خود را نيز انجام داده باشى . و اگر زخم ، تمامى يك عضو مسح كردنى يا شستنى وضو را فراگير شد ، اين‌جا هم ظاهراً تكليف همين است ، جز آن‌كه بايد با ضميمه كردن تيمم نيز رعايت احتياط كنى . غسل مسأله‌ى 126 - غسل در اصطلاح كتاب و سنت شستن تمامى بدن به‌اضافه تمامى موها « 1 » است ، و غسل‌هاى واجب عبارتند از : غسل جنابت ، حيض ، نفاس ، استحاضه‌ى متوسطه و كثيره ، مس ميت ، خود ميت ، مگر مسلمانى كه در معركه‌ى قتال يا جهاد شرعى كشته شود كه « لايُغَسَّل و لا يُكَفَّن بل يُصَلّى عليه و يدفن بثيابه » شامل اوست . و غسل جمعه و نيز غسلى كه به‌واسطه‌ى نذر ، عهد و قسم بر انسان واجب مىشود . به‌استثناى غسل استحاضه كه خواهد آمد ، بقيه‌ى اين غسل‌ها از وضو كفايت كنند چنان‌كه تمامى غسل‌هاى بيست و هشت‌گانه‌ى مستحب هم از وضو كافى است « 2 » و اگر در صورت عذرى غسل جمعه را در روز پنج شنبه يا شنبه انجام دهى هم‌چنان از وضو كافى است تا چه رسد كه در وقت اصليش كه نخست از اذان صبح تا ظهر و سپس تا غروب جمعه است به‌ترتيب انجام گيرد . با اين تفاوت كه غسل جمعه در روز پنج شنبه در صورتى كافى است كه احتمال عقلانى امكانش در جمعه نباشد ، و اگر هم با اين

--> ( 1 ) - از معاصرين مرحوم آيه اللَّه العظمى آقاى خمينى نيز موافق اين فتوا است كه موافق با اطلاق « فَاغسلوا » مىباشد ( 2 ) - چنان‌كه در رواياتى معتبر است كه « اى وضوء انقى من‌الغسل » كه تمامى غسل‌ها را دربردارد ، و فقهايى مانند سيد مرتضى واسكافى و گروهى از متأخران مانند محقق علامه‌ى حلى ، مقدس اردبيلى ، محقق خوانسارى ، صاحب مدارك و وسيله و ذخيره به آن فتوى داده‌اند و مجلسى در بحارالانوار نيز اين فتوا را به‌بيشتر فقيهان نسبت داده است . و رواياتى چند هم بر اين فتوا گواه است