بگويند بفرماييد سر سفره غذا ولى نه سفره‌اى در كار است و نه غذايى ، و يا يكى از اين دو هست و ديگرى نيست و يا آمادگى پذيرايى را نداريد ، اين نيز با هر سه واژه‌اش دروغ است كه گزارشى ضمنى از خلاف واقع است . مسأله‌ى 869 - قاعده‌ى هميشگى و همگانى دروغ در هر چهار چهره‌اش ، و دو گونه‌ى اخبار و انشاءش حرام و ناهنجارى است ، مگر در مواردى كه در كتاب يا سنت مستثنى شده ، و يا براساس دلالتى روشن از كتاب و سنت برخوردى با مهم‌تر از دروغ كند كه اين دروغ واجب است ، و يا با مهمى ديگر كه هم‌آهنگ او است كه اين دروغ نه واجب است و نه حرام ، كه اگر شما به‌اضطرارى ناخواسته دچار يكى از چند نوع دروغ همسان شدى هر يك از آن‌ها براى شما حلال است و نه همه‌ى آن‌ها ، و اگر دچار دروغى براى حفظ جان يا مال يا عرض يا ناموس و يا هر چيز مهم‌تر از حرمت دروغ شدى ، در اين‌گونه موارد كه شايسته و صلاح باشد ، چنان دروغى چون مصلحتش بيشتر است يا حرام نيست و يا واجب است ، چنان‌كه در زمينه‌ى تقيّه نيز چنان است ، البته با رعايت اهم در برابر مهم ، كه دروغ گفتن از راست گفتن خطر و ضررش كم‌تر باشد « 1 » . و در موارد حفظ اهم چنان كه دروغ گفتن واجب است راست گفتن هم حرام است ، و اين خود از مهم‌ترين زمينه‌هاى توريه در حد امكان است . مسأله‌ى 870 - در مواردى كه دروغ جايز و يا واجب است حتىالامكان بايستى توريه كرد ، كه از كلام دروغين نيت معنايىدرست و صحيح كنى ، تا در حد امكان از خلاف واقع دور شوى ، چنان‌كه حضرت ابراهيم عليه السلام در پاسخ نمروديان درباره‌ى شكستن بتان فرمود : « بَلْ فَعَلَهُ كَبيرُهُمْ هذا فَاسْألُوهُمْ إنْ كانُوا يَنْطِقُونَ » ( سوره‌ى انبيا ، آيه‌ى 63 ) « بلكه اين شكستن بت‌ها كار بزرگ بتان است پس از آن‌ها بپرسيد اگر كننده‌اند » و

--> ( 1 ) - اين‌جا اضافه بر آيات اضطرار و حرج و تقيه كه دروغى را جايز يا واجب مىكند روايات بسيار مهمى در اين پيرامون وارد است چنان‌كه در روايت سكونى بسندى از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم آمده است كه قسم دروغ ياد كن و برادرت را از كشتن نجات ده ، و در خبر صحيح اسماعيل بن سعد اشعرى است از حضرت رضا عليه السلام كه درباره‌ى مردى از حضرتش پرسيد كه از سلطان بر مالش مىترسد و به‌دروغ قسم مىخورد تا مالش را حفظ كند ؟ فرمود هرگز اشكالى ندارد