باشد ، تا اين تقليدهاى موجود خشك بىمغز از ميان برود ، و آگاهى مردم مسلمان نغز ، پر مغز و روز افزون گردد ، كه شارع مقدس نيز از ما همين انتظار را دارد ، كه سعى كنيم اين تقليدهاى مرده موجود را زنده و اجتهادى نماييم - و به‌عباد خدا بياموزيم كه تقليد بايد از روى دليل و اجتهاد باشد ، نه تقليدِ صرفِ بىروح و مرده ، كه اگرتقليد مرده در فقه اسلامى باطل است منظور همين تقليدها و تَقَلُّدهايى است كه درجامعه اسلامى شيعتاً وسنّتاً رواج دارد كه نه تنهااز روى دليل و اجتهاد نيست ، بلكه كلًا از روى جهل و بىاطلاعى و مرده است ، والّا تقليد از مجتهدى كه در علم و تقوا از همگان برتر بوده و هم‌اكنون از دنيا رفته و مرده و در علماى حىّ و زنده اعلم و اتقاى از او را نداريم و كسى هم مطابق او نيست ، تقليد چنين مجتهدى نه تنها جايز كه واجب نيز هست - همان‌طورى كه بيان داشتيم در آيه‌ى شريفه « فَبَشِرْ عبادِ . الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أحْسَنَهُ أولئكَ الَّذينَ هَداهُمُ اللَّه وَ أولئكَ هُمْ أولُواالألْبابِ » ( سوره‌ى زمر ، آيه‌ى 18 ) شاهد و دال برهمين مطلب است . و به‌همين مناسبت ، ما در تفسيرالفرقان و تبصرةالفقها ادله‌ى تفصيلى احكام را در پرتو آيات احكام به‌ميان آورده‌ايم ، و در اين رساله نيز - چنان كه مشاهده مىكنيد - حتىالمقدور بىدليل سخنى نداريم ، چنان‌كه در كتاب‌هاى مناسك حج ، مسافران ، سپاه نگهبانان ، مفسدين فىالارض ، مفت‌خواران ، پاسخ استفتائات ، حقوق زنان ، مفت‌خواران ، فقه گويا ، حكومت صالحان يا ولايت فقيهان و مانند اين‌ها همين روش را دنبال كرده‌ايم . اميد است در اين روش نوين ، كه پيروى از روش ديرين پيامبر بزرگوار صلى الله عليه و آله و سلم و ائمه اطهار عليهم السلام مىباشد توفيق بيشتر و وسيع‌ترى در دلنشين شدن احكام خداى تعالى بيابيم . در ضمن صفحات اين دفتر براى بيش و كم ساختن محتوايش بر اثر انتقادهاى سازنده و برازنده به‌روى تمامى پژوهشگران معارف قرآن و سنت هم‌چنان باز است . و اين‌جا در خاتمه‌ى مسائل اجتهاد و تقليد اضافه مىكنيم كه اجتهاد شورايى در