و اين‌جا است كه شرع اقدس الهى براى مستمندان كه درآمد عادلانه‌ى آنان براى ضرورت‌هاى اوليه زندگيشان كافى نيست ، سهمى شايسته و عادلانه در اموال ديگران قرار داده كه يا به‌عنوان خمس يا زكات و يا صدقات و كفارات بايستى ميان آنان به‌گونه‌اى عادلانه پخش شود ، و اگر هم اين ماليات‌هايى كه برمبناى درصدهاى معين پرداخت مىشود براى پر كردن حفره‌هاى فردى و اجتماعى مسلمين كافى نبود ، اين‌جا زمينه‌ى مالياتى غيرمستقيم برمبناى « وَ يَسْألُونَكَ ماذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ » ( سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 219 ) مقرر كرده است كه : « از تو مىپرسند چه اندازه‌اى بايد انفاق كنند بگو العفو » كه از جمله معانيش باقىمانده‌ى از مخارج عادى و معمولى با حفظ موازين اسلامى است ، و تفصيل اين سخن را پيرامون اقتصاد عادلانه‌ى اسلامى در كتاب « مفت‌خواران » و فقه گويا تفسير « الفرقان » و « ترجمان قرآن » و « تبصرةالفقها » نوشته‌ايم . و اين‌جا گوشه‌اى از اين بحث مفصل را گزارش مىدهيم كه برمبناى آيه‌ى سعى تنها سعى و كوشش است كه از نظر شرعى ارزش و استحقاق مىآورد و ساير پرداخت‌ها برحسب استحقاق‌هاى ديگر است كه در نتيجه‌ى نارسايى توان مسلمان زندگيش مختل شده كه در اين صورت بخشى از بيت‌المال را مستحق و سزاوار است . مسأله‌ى 561 - برمبناى آيه « هُوَ الَّذى خَلَقَ لَكُمْ ما فِى الأرْضِ جَميعاً » ( سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 29 ) « اوست خدايى كه براى شما آن‌چه در زمين است ، همه گانى آفريد » كه « ما فى الأرْضِ جميعاً لَكُمْ جميعاً » است ، و زمين و زمينىها برحسب اين قرارداد الهى همه‌اش همگانى است و در اختصاص احدى نيست كه اختصاص و ويژگى تنها در اموالى است كه نتيجه‌ى سعى و كوشش شخصى و يا استحقاق شخصى باشد . و اگر در خبر صحيح از رسول گرامى صلى الله عليه و آله مىخوانيم كه « مَنْ أحْيى أرْضاً فَهِىَ لَهُ » « 1 » « هر كه زمينى را زنده كند آن زمين براى اوست » « براى او » به‌معنى ملكيت نيست زيرا خانه اجاره‌اى هم براى مستأجر است ، ولى ملك او نيست ، و اگر هم از اطلاق « براى او » امكان استفاده‌ى خصوص ملكيت بود ، در برابر آيه‌ى سعى « وَ أنْ لَيْسَ لِلإنْسانَ إلّا ما

--> ( 1 ) - وسايل‌الشيعه باب ( 1 ) از كتاب احيا الموات حديث ( 5 )