آغاز و پايان وقت روزه مسأله‌ى 404 - آغاز روزه طلوع فجر صادق و انجامش شب است كه « ثُمُّ أتِمُّوا الصِّيامَ إلَى اللَّيْلِ » ( سوره‌ى بقره ، آيه : 187 ) صراحت در شب دارد ، و روى اين اصل غروب قرص خورشيد كه مبناى آخر وقت برادران سنى مذهب ماست بر خلاف اين مبناى قرآنى است ، زيرا با غروب قرص خورشيد تنها غروب است و نه شب ، و پس از دقايقى چند شب آغاز مىگردد . اين‌جا براى انجام روزه قرآن صريحاً « إلَى اللَّيْلِ » فرموده نه الىالغروب ، و دو آيه‌ى « قَبْلَ الْغُرُوب » ( سوره‌ى ق ، آيه‌ى 39 ) و « قَبْلَ غُرُوبهِا » ( سوره‌ى طه ، آيه‌ى 130 ) پايان وقت نماز عصر را مشخص فرموده نه پايان روزه كه پايان روزه برحسب اين آيه غروب نيست ، بلكه « ليل » : ( شب ) است ، و پرروشن است كه با پنهان شدن قرص خورشيد هنوز روز است ، و هنگامى شب آغاز مىشود كه آغاز پرده‌ى سياهى شب كه تاريكى كم‌رنگ است در محلّ غروب خورشيد فرا رسد . احكام سه بعدى مكلفان در برابر روزه رمضان مكلفان در برابر روزه‌ى رمضان به‌سه دسته تقسيم مىشوند : مسأله‌ى 405 - اول كسانى كه هيچ عذرى براى ترك روزه ندارند كه اين‌ها به‌هيچ‌وجه نمىتوانند روزه را ترك كنند چه در وطن و چه در هر سفرى . مسأله‌ى 406 - دوم كسانى كه به‌علت بيمارى يا مسافرت طاقت‌فرساى ضرورى كه توان روزه در آن نيست نبايد روزه بگيرند گرچه اكنون سالمند ، ولى با روزه يقيناً و يا احتمال عقلانى بيمار مىشوند . مسأله‌ى 407 - سوم كسانى كه به‌علت ضعف و ناتوانى گرچه روزه آن‌ها را بيمار نمىكند ولى طاقتشان را طاق مىكند و روزه برايشان حرجى است كه برحسب نص قرآنى « وَ عَلَى الَّذينَ يُطيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكينٍ وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » ( سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 184 ) « و بر كسانى كه طاقت روزه گرفتن را