بتوان بر آن سجده كند ندارد ، در اين صورت بايستى بر همين چيز ناپاك و يا غير مباح سجده كند و نمازش درست است . امّا در صورتىكه اين ضرورت اختيارى بوده بايد نمازش را با شرائط صحت اعاده كند و اگر وقت گذشته قضا نمايد . مسأله‌ى 302 - اگر بدون اختيار و يا از روى سهو يا اشتباه پيشانيش بر چيزى قرار گرفت كه خارج از محدوده‌ى سجده‌گاه است اين سجده در جاى خود درست است و براى سجده‌هاى بعدى در صورت امكان بايستى سجده‌گاه درستى آماده سازد ، و اگر هم نتوانست نمازش درست است ، زيرا مشروط بودن سجده‌گاه غير خوردنى و پوشيدنى ، هم‌چون ديگر شرطهاى نماز در صورت امكان است . بلى اگر سجده‌ى اضطراريش بر چيزى كه نمىتوان بر آن سجده كرد باشد ، چنان‌چه اين سجده به‌اختيار خودش بود كه به‌اصطلاح اين اضطرار نتيجه‌ى اختيار خودش بوده است ، در اين‌گونه موارد بايستى نمازش را به‌همان‌گونه تمام كند و سپس با تهيه‌ى سجده‌گاه صحيح نماز را اعاده كند . تشهد و سلام مسأله‌ى 303 - آن‌چه در تشهد واجب است فقط شهادتين مىباشد گرچه به‌طور معمول بگويد : « اشْهَدُ انْ لا الهَ الَّا اللَّه وَ وَحْدَهُ لا شَريكَ لهُ وَ اشْهَدُ انَّ مُحَمَّداً عَبْدَهُ وَ رَسُوله اللَّهُمّ صلّ على مُحَمَّد وَ آل مُحَمَّد » كافى است و صلوات بر حضرتش از دو جهت واجب است ، نخست اين‌كه پس از دو تشهد نماز واجب است و در ثانى كلًا با شنيدن و يا با ذكر نام « محمد صلى الله عليه و آله و سلم » صلوات بر حضرتش واجب است . و بعد از ذكر صلوات ذكر آل‌محمد نيز از واجبات است و حتى خارج از نماز هم چنان‌چه صلوات فرستاده شود ( الهم صل على محمد ) بلافاصله ( و آل محمد ) نيز واجب است . مسأله‌ى 304 - سلام واجب يكى از دو سلام اخير است كه « السَّلامُ عَلَيْنا وَ عَلى عبادِ اللَّهِ الصالِحين » يا « السَّلامُ عَلَيْكُمْ » و سپس « وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُه » مستحب است و در حقيقت با گفتن سلام اول نماز تمام شده و دومى پس از آن مستحبى بيش نيست ، و در نتيجه اگر