واجب بىبدل مقدم نيست ، چنان‌كه [ قرآن كريم ] و روايات نيز بر اين قاعده گواهند . مسأله‌ى 211 - به‌طور كلى در صورت يقين يا احتمال عقلايى به‌ضرر استعمال آب تكليف استعمال آب ساقط مىشود و بايستى تيمم كند ، مگر در صورتى كه يقين يا گمان و يا احتمال عاقلانه‌ى بر طرف شدن يا بر طرف كردن اين ضرر تا آخر وقت باشد . مسأله‌ى 212 - اگر در بين نماز عذر استعمال آب بر طرف شد ، در صورتى كه وقتى براى وضو و انجام نماز مانده نمازش باطل است ، و بايستى با وضو يا غسل نمازش را مجدداً بخواند ، و اگر وقتى نمانده همان نماز درست است و براى نمازهاى بعدى بايد وضو يا غسل كند ، زيرا تيمم تا هنگامى به‌قوت خود باقى است كه « لَمْ تَجِدُوا ماءً » : آبى نيابيد ، واقعيتى داشته باشد ، و اكنون كه آبى يافته‌اى ديگر زمينه‌اى هم براى تيمم نيست . مسأله‌ى 213 - اگر خود مكلف ، سبب عذر شرعى يا نابودى آب بود و تيمم كرد ، بايد پس از نماز ، و پيش از تمام شدن وقت نماز هنگامى كه به‌آب دسترسى پيدا كرد مجدّداً با وضو يا غسل نمازش را تكرار كند . و اگر وقت گذشته باشد ، بايد نماز را قضا كند . مسأله‌ى 214 - اگر با داشتن عذر شرعى كه استعمال آب را حرام مىكند و يا لآاقل واجبش نمىكند ، وضو يا غسل كند ، در صورت نخست حرام است و در صورت دوم چون وضو يا غسل در عين واجب نبودن مستحب مؤكد است درست خواهد بود كه مشمول « من تطوع خيراً فهو خيرٌ له » است . مسأله‌ى 215 - اگر يخ ، برف ، يا بخارى در اختيار دارد كه مىتواند به‌آب تبديلش كند ، وظيفه‌اش اين است كه آن‌ها را تبديل به‌آب كند ، و در صورت عدم امكان عادى ، يا نبودن فرصتى ، با خود برف يا يخ غسل كند ، يا وضو بگيرد ، كه تنها ماليدن به‌بدن كافى است و اين در صورتىاست كه با اين عمل خصوصاً در اين غسل احتمال مرض يا شدت مرض را ندهد والّا تكليفش تيمم است . مسأله‌ى 216 - عسر و حرج كه در تمامى تكاليف از موانع اصلى وجوب است بدين معنى است كه تمامى توان انسان را تا آخرين حد بگيرد كه « حَرَج » است ، و يا جورى دشوار باشد كه قابل تحمل نباشد بلكه زيانبار و دشوار باشد كه عسر است ، و تنها