اگر چه آن ملّت در كردارشان پاك و پرهيزكار باشند و محققا از هر ملّتى كه در برابر ولايت پيشواى عادلى كه از سوى خداوند تعيين شده ، سر فرود آورند ، گذشت مىكنم ، اگر چه در كردارشان اشتباهات و لغزشهايى داشته باشند ) . اكنون در محدودهء ولايت الهى ، زندگانى امام سجّاد ( ع ) را مورد بحث و بررسى قرار مىدهيم ، هيچ يك از پيامبران و امامان و جانشينان پرهيزكار ايشان و علماى الهى بدنبال سلطنت و حكومت ظاهرى نرفتند ، بلكه آنها براى پاكيزه ساختن دلهاى مردم و جوامع بشرى از بت‌پرستى و طاغوت تلاش مىكردند و مهم‌ترين هدف ايشان تعليم و تزكيه مردم و آزمايش ايشان بوده است و در واقع وظيفه ايشان آماده كردن مردم براى قيام به قسط و عدل بوده است ، هر چند به حسب ظاهر نتوانسته باشند متصدّى اجراى عدالت باشند ، همچنان كه قرآن كريم در سوره حديد به اين واقعيّت اشاره كرده و مىفرمايد : ( ما پيامبران خود را با معجزات و آيات روشن فرستاديم و همراه آنان كتاب و ميزان نازل كرديم تا مردم براستى و عدالت قيام كنند و آهن را فرو فرستاديم كه در آن قدرتى بسيار و منافعى براى مردمان است تا خداوند بداند چه كسى او و رسولانش را با ايمان قلبى ياورى مىكند ، همانا خداوند نيرومند و عزيز است [ 1 ] ) ، مهمترين و اوّلين فلسفهء امامت امام سجاد ( ع ) همانند ساير اوصياء الهى دعوت مردم به دين خدا و آزمايش مردم بوده است ، براى ديگر ائمه ( ع ) شرايط تحقّق اهداف سياسى و اجتماعى فراهم شد ، همان گونه كه امام على ( ع ) دو بار با قريش جنگيد و امام حسن ( ع ) نيز با معاويه به مقابله برخاست ، ليكن به جهت مصالح مسلمين به صلح رضايت داد ، امام حسين ( ع ) نيز در ابتدا با معاويه راه صلح در پيش گرفت ، ليكن در برابر يزيد نابكار دست به شمشير برده و سرانجام مظلومانه به شهادت رسيد ، ديگر ائمه نيز هر يك بطور غير مستقيم و با به كارگيرى روشهاى گوناگون ايفاگر نقشهاى سياسى خود بودند ، ليكن شرايط اجتماعى در دوران امام سجاد ( ع ) به گونه‌اى بود كه اقتضاء مىكرد آن حضرت بيشتر به دعا و نيايش به درگاه پروردگار روى آورد و سراسر زندگى امام سجاد ( ع ) پرتوى از نور الهى بود . امام سجاد ( ع ) در هر شبانه روز هزار ركعت نماز مىخواند و هر گاه به نماز

--> [ 1 ] سوره حديد ، آيه 25 .