امير مؤمنان بر سر دو راهى سخت و دشوارى قرار گرفته بود يا مىبايست تسليم خواسته‌هاى آنان مىگشت و امتيازات ويژه‌اى در اختيار آنها قرار مىداد كه اين امر هرگز با عدالت سازگار نبود و يا اينكه مىبايست وارد جنگ مىشد كه نتيجهء آن قتل و خونريزى جمعى از مسلمين بود ، سرانجام هم كار را به جنگ كشيدند و ناگزير سپاه امام در برابر اصحاب جمل صف‌آرايى نمود و امام به نصيحت آنان پرداخت ، تا آنكه جنگ از طرف آنان شروع شد و امام حسن به عنوان دست راست امير مؤمنان شجاعانه به قلب دشمن زد و پرچم آنان را به زير كشيد ، در جنگ صفين و نهروان نيز دلاورانه در كنار پدر و گوش به فرمان او بود ، امام على ( ع ) نيز به جهت كفايت و تدبير والاى امام حسن و نيز به جهت آنكه مردم آن حضرت را به عنوان امام و جانشين شايسته پس از وى ، بشناسند ، از امام حسن ( ع ) در ادارهء امور استفاده مىفرمود . به اين ترتيب در زمان خلافت امير مؤمنان ، امام حسن ( ع ) دوّمين كسى بود در درخشندگى شخصيّت و تدابير والاى او چشمها را خيره و عقلها را حيران مىنمود . دوران امامت : وقتى دست انتقام و توطئه اموى از آستين خوارج جاهل به در آمد و امير مؤمنان به شهادت رسيد ، اضطراب و پريشانى عجيبى بر جهان اسلام حاكم شد ، از يك طرف حزب اموى و طرفداران معاويه براى به دست آوردن قدرت مىكوشيدند و از طرف ديگر بقاياى خوارج داعيهء هرج و مرج طلبى داشته و نمىخواستند تحت نظارت هيچ دولتى باقى بمانند و هدفى جز فتنه و آشوب در امّت اسلامى نداشتند . پس از شهادت امير مؤمنان خانوادهء آن حضرت ، پيكر مطهّر او را مخفيانه در منطقه‌اى نزديك كوفه به خاك سپردند ، زيرا از ناحيهء خوارج بيم داشتند كه مبادا به پيكر پاك آن حضرت هتك حرمت شود ، به علاوه از جاسوسان بنى اميّه نيز احساس خطر مىكردند ، چون آنها مىخواستند با جسارت به پيكر امير مؤمنان كينه‌هاى ديرينه را از قلب خود بزدايند . پس از مراسم خاكسپارى در زمانى كه در خانه امام على ( ع ) مراسم سوگوارى برپا بود ، عبيد اللَّه بن عباس كه از طرف امام والى بصره بود ، وارد منزل شد و همراه امام حسن ( ع ) به سوى مسجد رفت و به سخنرانى پرداخت و گفت : امير مؤمنان به شهادت رسيد ، در حالى كه حسن بن على ( ع ) را براى جانشينى خود معرفى نمود ، اگر