و حفظ نمايد . اين مخلص كلام در باره اين مسأله بود و مذهب اهل تشيّع در اين باب همان گفتار محقّقين قدس اللَّه ارواحهم مىباشد . امّا دو وجهى كه علماى ما بر اساس روايات برگزيده‌اند : ( 1 - قولى كه امام رضا ( ع ) به ابا صلت هروى مىفرمايد : مراد از همّت آن زن قصد معصيت بود ، ولى همّت يوسف در صورت اجبار نمودن او ، قتل آن زن بود و خداوند يوسف را از قتل او و ارتكاب اين عمل قبيح باز داشت كه در بارهء آن مىفرمايد : كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ [ 1 ] ، ( 2 - در خبر ديگر از ابن جهم از امام صادق ( ع ) نقل شده است : زليخا قصد اتيان زنا نمود ، امّا يوسف معصوم بود و هرگز قصد زنا نكرد ، بلكه قصد او بر انجام ندادن و ترك آن عمل بود . در اين مورد مىگوييم : در مورد تصميم يوسف بر قتل آن زن توهّمى پيش نيايد ، چون دفع معصيت لازم است اگر چه كه منجر به قتل شود ، امّا خداى تعالى به جهت مصالح بسيار او را از ارتكاب آن نهى كرد . به هر جهت حقيقت امر ظاهر است و آنچه در روايات ما مطابق قول عامّه نقل شده است بايد آنها را حمل بر تقيّه نمود . امّا در مورد آيه شريفه وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّداً [ 2 ] ، اشكال شده است و آن اين است كه اولا : يعقوب ( ع ) پدر يوسف بود و حقّ پدرى حقّ بزرگيست ، ثانيا : او نيز پير مرد بود و بر هر جوان واجب است كه احترام پير را بجا آورد ، ثالثا : يعقوب از انبياء بزرگ بوده و از نظر مقام اعلى از يوسف بود ، رابعا : كوشش و جدّ و جهد او در كسب عبادات و طاعات بيش از كوشش يوسف بود . با اين اوصاف ، واجب مىشود كه يوسف كمر به خدمت يعقوب ببندد ، پس چگونه است كه يعقوب بر يوسف سجده تعظيم نموده ؟ ! پاسخ اين مطلب را از وجوه گوناگون بايد داد : وجه اوّل ) قول ابن عباس است كه مىگويد : مراد از اين آيه است كه به جهت اينكه آنها او را يافته‌اند به درگاه الهى سجدهء شكر بجا آورده‌اند ، پس در واقع سجود

--> [ 1 ] سوره يوسف ، آيه 24 . [ 2 ] سوره يوسف ، آيه 100 .