بيان : در قاموس گويد خطل به حركت طاء سبكى و سرعت است ، و گفتار زياد فاسد را نيز خطل گويند و همچنين اضطراب ، و تغيير حالت انسان را خطل ميگويند . ( لها وجهان ) به نظر ما فرق بين دو معنى اينست كه جمله لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ، بنا بر معنى اوّل ، علّت آفرينش است ، و بنا بر معنى دوّم علّت عبادتست ، و قاضى معناى اوّل را ذكر كرده و دوّمى را ضعيف دانسته چون در لغت وارد نشده و به نظر او اين جمله حال است از ضمير در ( اعْبُدُوا ) يا از مفعول خَلَقَكُمْ ، ( من ان يعنى ) از باب تفعيل يا افعال ، يعنى از اينكه او را در زحمت و مشقت بيفكند و در پاره‌اى از نسخه‌ها بجاى يعنى يعيى با ياء است و در معنا بهم نزديكند ولى اوّلى روشن‌تر است . 45 - ابو العباس از حضرت صادق عليه السّلام در تفسير آيه ( ما آئين همه پيامبرانى كه پيش از تو فرستاديم نيز همين ( توحيد و خداپرستى و هلاكت كافران و نجات اهل ايمان ) قرار داديم ) فرمود آن روش و آئين محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و پيامبران پيش از او همان اسلام است « 1 » . 46 - سليم بن قيس هلالى گويد به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام عرضكردم ايمان چيست ، و اسلام چيست ؟ فرمود اما ايمان پس اقرار بعد از شناسائى است ، و اسلام ، همانست كه اعتراف كردى ، و تسليم اوصياء بودن و فرمانبرى از آنها ، و در روايت ديگرى است كه ، اسلام وقتيست كه اعتراف كردى به آن ، عرض كردم ، ايمان اقرار بعد از شناخت است ؟ فرمود ، هر كس خداوند خودش را و پيامبرش و امامش را به او بشناساند و سپس او باطاعت خدا اقرار نمايد مؤمن است . و ابان از سليم بن قيس روايت كند كه مردى از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام از ايمان سؤال كرد و گفت اى امير المؤمنين مرا از ايمان با خبر ساز كه بعد از تو از

--> ( 1 ) تفسير عياشى ج 2 ص 308 و آيه در سورهء اسرى آيه 77 .